رويكرد رازي به مقولة پيشرفت و تكامل

Razi s Approach to Development and Completion

محمد بن زكرياري رازي (251- 320) حكيم، طبيب وكيميادان مشهور جهان اسلام بود. وي از چارچوب فكري كه غالب فيلسوفان مسلمان در آن به بحث و نقد مي پرداختند خارج شد و آرائي در فلسفه، طبييعات و اخلاق و الهيات ارائه كرد كه بيشتر آنها خارج از ساختار و ملحدانه به نظر مي رسيد. رازي در كنار تمام تفاوت‌هايي كه با فيلسوفان ديگر جهان اسلام دارد، در ايده اصلي جاودان خرد با آنها هم رأي نيست. ريشه اين اختلافات مبادي فلسفي و طبيعياتي او است. رازي در ميان پنج قديمي و مبدئي كه براي عالم برمي شمرد، نامي از عقل نبرده است. عقل نزد او مندرج در نفس است. رازي معتقد بود كه علم آدميان در حال پيشرفت است و آيندگان با بهره‌گيري از تجربيات گذشتگان و كاوش هاي جديد مي توانند به دانش خود بيافزايند. در كنار ردّ و انكارها، آراء رازي، بويژه در دوران معاصر مورد توجه قرار گرفته است. غرض از اين مقاله نگاهي دوباره به آراء و انديشه هاي رازي، با محك تكامل باوري و انديشه پيشرفت است.