تحليل و بررسيِ خردگراييِ محمد بن زكرياي رازي

Razi s Rationalism

در سراسر تاريخ نحله هاي خردگراي جهان اسلام و در ميان متفكران عقل گراي مسلمان، بي‌شك محمد بن زكرياي رازي چهره اي ممتاز است. امتياز رازي از آن جهت است كه بر خلاف بيشتر خردگرايان مسلمان كه عقل را در كنار قرآن، سيره و سنت، به مثابه يكي از منابع معرفت اسلامي، معتبر مي دانستند، او تنها منبع انديشه و معرفت بشري را عقل مي دانست. از نظرگاه رازي، عقل به تنهايي و مستقل از وحي و پيام آسماني و يا هر چيز ديگر، مي تواند منبع شناخت، انديشه و حتي قانون-گذاري باشد. بدين سان به ياري عقل و تصميم گيريهاي عقلاني مي‌توان همه نيازهاي بشر را برطرف نمود. از اين منظر رازي به معناي واقعي كلمه عقل گرا (به معناي عقل محوري، عقل معياري و عقل بسندگي) بود. اين خردگرايي رازي به گونه‌اي است كه حتي مي‌توان مشابهت‌هايي ميان آن با «راسيوناليسمِ» به معناي مدرن آن مشاهده نمود. بر اين اساس چارچوب و سير كلي بحث اين مقاله بر اين پرسش استوار است كه عقل در نظام فكري رازي واجد چه جايگاهي است و مهمتر از همه چه پيامدهايي را بايد براي آن متصور شد.