نقش عقل در اخلاق از نگاه محمد بن زكرياي رازي

The Role of Wisdom in Morality for Mohammad Ibn Zakariya Razi s View

هدف اين مقاله بررسي ديدگاه محمد بن زكرياي رازي در خصوص چگونگي نقش عقل در حوزه اخلاق است. اين نوشتار با رويكرد تحليلي- توصيفي به بررسي انديشه هاي وي در اين خصوص پرداخته است. رازي با تأكيد بر توانايي سنجش -گرايانة عقل، برآن است كه مي توان به كمك اين قوه، بايدها و نبايد هاي اخلاقي را باز شناخت. وي سلامت نفس و راه رهايي از جسم را در به كارگيري از عقل و حفظ جايگاه آن مي داند و برآن است كه آنچه موجبات بيماري نفس و درگير شدن با جسم را فراهم مي آورد، همان عامل دروني انسان؛ يعني هوي است كه با تدبّر عقلاني و ادراك عيب هاي نفساني، مي-توان به پيشگيري و حتي درمان پرداخت. وي اصول اخلاقي خويش را برمبناي وحي و نبوّت مورد بررسي قرار نمي دهد، بلكه اصول و نظريات اخلاقي خويش را برمبناي عقل استوار مي كند. رازي در نظام اخلاقي خويش، به دنبال تشخيص وضعيت سالم و ناسالم نفس انسان است. در پي مراحل پيشگيري، تفاوت هاي فردي را در نظر مي آورد و با بكار گيري توانايي عقل، در نظر دارد با شناسايي عيوب نفساني (‌بيماري نفس)، انسان را به غايت و كمال (سلامت نفس) برساند كه مقدمه اي براي رسيدن به سعادت قصوي يا تشبه به خداوند است.