روانشناسي سياسي رياست فاضله در نزد محمد بن زكرياي رازي

The Political Psychology of Mohammad Ibn Zakariya Razi

تمدّن اسلامي از ظهور آن تاكنون شاهد الگوهاي متعدد و متنوّع حكومت‌داري بوده است؛ همين امر سبب شكل‌گيري ادبياتي غني حول مسائلي چون سياست، قدرت، حكومت و دولت در ميان انديشمندان مسلمان شده است. در اين ميان، رويكردهاي نظري متنوعي در تأمل حول اين مسائل بوجود آمده است. محمد بن زكرياي رازي اگرچه در بسياري از حوزه‌هاي معرفتي به انديشيدن اشتغال داشته است اما بيشترين توجّهات به وي ناشي از آراء مربوط به علوم طبيعي و پزشكي اوست و در زواياي ديگر انديشمندي‌اش ناشناخته‌ مانده است. بررسي و تحقيق در رفتار سياست مداران بخشي از تأملات نظري رازي بوده است و شايد بتوان آن را نوعي از سياست شناسي دانست كه ما در اين مقاله درصدد بررسي يكي از مسائل مهم در انديشه سياسي يعني قدرت و كنش‌هاي معطوف به آن در نزد رازي خواهيم بود. سئوال اصلي آن است كه «تحليل رازي از خصوصيات روانشناختي حاكمان به چه نحوي صورتبندي شده است؟» و پاسخ ابتدايي به اين سئوال حاكي از آن است كه رازي اقتدار حاكم را در رعايت برخي شاخصه‌هاي رواني-سياسي از سوي او در مواجهه با زيردستان پي‌جويي نموده است. روش تحقيق ما كيفي است كه در گردآوري داده‌ها از روش اسنادي و در تجزيه و تحليل آنها نيز روش تحليل محتوا مورد استفاده قرار خواهد گرفت. مهمترين متني كه مورد تحليل ما قرار مي‌گيرد مقاله‌اي از وي با عنوان «إمارات الإقبال والدولة» است كه در آن به نشانه‌هاي پيشرفت و تحول در قدرت حاكم يك جامعه مورد تأمل رازي قرار گرفته است.