جايگاه عقل در معرفت شناسي از ديدگاه محمدبن زكرياي رازي (۲۵۱ـ ۳۱۳ ه‍. ق)

The Position of Reason in Epistemology from the Viewpoint of Mohammad Ibn Zakariya Razi (251- 313 AH)

از منظر زكرياي رازي عقل به عنوان والاترين موهبت الهي با مواردي چون شناخت جهان پهناور و تسلّط بر طبيعت و ضابطه‌مند كردن حيات اجتماعي، انسان را در دستيابي به سعادت وخوشبختي ياري مي رساند.بنظر مي رسد، سه پرسش اساسي در زمينه جايگاه عقل در معرفت شناسي ازديدگاه زكرياي رازي به عنوان مسئله اصلي تحقيق وجود دارد:يكي آنكه درست است عقل دليل وراهنماي انسان در امور است، اما چرا بسياري از افراد وجوامع نمي توانند از ظرفيّت‌هاي بي‌كران اين موهبت الهي استفاده كنند وبه سعادت وخوشبختي برسند؟ ديگري آنكه نوع نگرش زكرياي رازي به دوصورت بندي عقل كلي يا نخستين وعقل جزئي يا عقل استدلالي چيست؟ در زمينه جايگاه عقل در معرفت شناسي، رويكرد زكريا نسبت به دو مكتب اصالت عقل و حسّيّون يا تجربه‌گرايان چيست؟.اين مقاله تلاش كرده به شيوه كتابخانه اي وبا تحليل محتواي منابع ازطريق پاسخ دان به اين پرسش‌ها مسئله تحقيق را روشن سازد. در نهايت، براساس يافته‌هاي تحقيق و با تكيه بر مستندات موجود تا آنجا كه به بحث روش شناسي ورويكردهاي معرفت شناسانه مر بوط مي شود رازي باتوجه به مواردي چون عقلانيت انتقادي، نفي تقليد كوركورانه از پيشينيان تاكيد بر بكارگيري عقل در كنار آزمايش وتجربه درمسير شناخت، تلاش براي رفع موانع موجود برسرراه شكوفايي عقل جايگاه ويژه اي دارد.