تحليل مفاهيم وطن، آزادي در شعر مشروطه با نگاهي به شعر ملك‌الشعراي بهار

آزادي، وطن از جمله مفاهيمي اجتماعي و سياسي به شمار مي‌آيند كه از ديرباز در شعر شاعران و نويسندگان وجود داشته است. بررسي اين مفاهيم بيانگر اين مطلب است كه در هر دوره‌اي معناي متفاوتي داشته‌اند. اين مفاهيم به معناي امروزي اولين بار در دوره مشروطه كليد خورد و در اشعار شاعران برجسته و آزادي‌خواه آن روز بازتاب يافت. اين پژوهش، با نگاهي به مفاهيم وطن، آزادي به عنوان مضامين اصلي و اساسي دوره مشروطه تلاش دارد با روش تحليلي و استفاده از منابع كتابخانه‌اي به بررسي اين مفاهيم در اشعار بهار بپردازد. بهار يكي از چهره‌هاي معروف دوره مشروطه است كه مضامين اصلي شعر او را آزادي، وطن و استقلال تشكيل داده است. تحولات اجتماعي آن دوره سبب شد كه شاعر آزاد انديشي چون بهار قلم خود را در خدمت قشر فرودست جامعه قرار دهد. در اين راستا دو واژه‌ي اساسي شعر او را آزادي و وطن تشكيل مي‌داد كه مفهومي مردمي به خود مي‌گرفت. بهار از اين دو شاخصه عمده شعر خود براي دست‌يابي به عدالت و قانون بهره گرفت و رسيدن به آن‌ها را فقط از راه آزادي ميسر مي‌دانست. بررسي ديوان شعر او بيانگر اين است كه مفهوم وطن عنوان‌هاي فرعي چون ميهن‌دوستي، ناسيوناليسم (ملي‌گرايي)، مخالفت با بيگانگان، اتحاد اسلامي، توجه به مفاخر ايران باستان، دگرگوني نقش مردم و... در برمي‌گيرد. همچنين مفهوم آزادي نيز با عنوان‌هاي فرعي چون حاكميت قانون و قانون‌گرايي، آزادي قلم و بيان و فكر، آزادي زنان و مسألۀ حجاب و برخورداري از تعليم و تربيت زنان قابل بررسي است. و سخن آخر آن كه استقلال وطن در سايۀ آزادي و حاكميت قانون امكان‌پذير است.