دانش جغرافيا در ايران قبل از اسلام

Geographical Knowledge Before Islam

دانش جغرافيا هم مانند بسياري ديگر از علوم در ايران باستان، از كمبود منابع رنج مي برد؛ اما اطلاعات كمي كه در متون و كتاب هاي تاريخ و تاريخ علم باستان وجود دارد، حاكي از علاقه و توجه ايرانيان باستان به اين علم است. از اشاره هايي كه در كتيبه‌ي بيستون درباره ي سرزمين هاي زير فرمان داريوش اول بيان‌شده، وجود رساله ي رساله ي كوچك و مختصر شهرستان هاي ايرانشهر كه در زمان حكومت ساسانيان درباره ي تعدادي از شهر هاي ايران و به زبان پهلوي نوشته‌شده، اشارات جغرافيايي اوستا و بسياري اسناد ديگر، نشان‌دهندۀ اين واقعيت است كه ايرانيان باستان با دانش و بينش جغرافيايي آشنايي داشته اند و حتي در اين زمينه نظريه هايي همچون دو دريا و هفت‌اقليم را نيز ارائه كرده اند. با استناد به اين متون و شواهد تاريخي، مي توان ايرانيان باستان را داراي بينش و دانش جغرافيايي دانست كه گاه برگرفته از اسطوره هاي كهن و گاه با واقعيت هاي طبيعي و عيني پيوند پيدا كرده است. علل متعددي از جمله موقعيت جغرافيايي ايران و بي كفايتي حكمرانان آن در برهه هاي زماني مختلف، كه باعث شد اين سرزمين بارها مورد تعدي و تعرض بيگانگان قرار گيرد، از سويي موجب عدم ثبت وقايع و اطلاعات علمي از جمله جغرافيا، و از طرف ديگر سبب از بين رفتن و تخريب منابع اطلاعاتي و كتاب هاي بسيار ارزشمند علمي ايران باستان شد. هدف از پژوهش حاضر آن است تا به بررسي جايگاه و وضعيت دانش جغرافيا در ايران قبل از اسلام بپردازد.