بقعه شمس الدين محمد مهرجان

در تاريخ معماري اسلامي ايران زمين، بناهاي ارامگاهي بعد از مساجد بيشترين تعداد را به خود اختصاص داده و در دوره هاي مختلف همواره توجهات ويژه اي را به خود معطوف داشته است؛ از همين رو بناهاي ياد شده همواره جلوه­گاه ظهور و بروز ويژگي­هاي معماري،تزييني و سبك شناسي اعصار مختلف بوده است.در پژوهش حاضر بقعه شمس­الدين­محمد، واقع در روستاي مهرجان از توابع شهرستان خور و بيابانك به منظور مشخص نمودن مواردي همچون گاهنگاري، مراحل توسعه، ويژگيهاي معماري و تزييني، معرفي و مطالعه گرديده است.براساس نتايج حاصل از اين پژوهش كه به شيوه توصيفي- تحليلي براساس بررسي­هاي ميداني و مطالعات ميداني انجام گرفته است، بناي شمس­الدين­محمد شامل گنبدخانه چهارگوش، به احتمال زياد در دوره ايلخاني ايجاد گرديده و در دسته آرامگاههاي چهارگوش گنبد دار قرار دارد. طي دوران بعد ساختمان­سازي ،تزيينات وتعميراتي در بنا صورت گرفته است. به واسطه عوامل گوناگون به ويژه قرار گرفتن در مكاني با ماهيت روستايي و ويژگيهاي بومي و محلي، در اين بنا سادگي و بي­پيرايه­گي خاصي ديده مي­شود و تزيينات آن به آرايه هاي ساده گچي محدود شده است. اين بنا در زمينه­هايي همچون پلان­بندي، مقياس، تركيب­بندي فضاي چهارگوش و گنبد روي آن با نمونه­هايي از مقابر دوران ايلخاني به طور اخص و گنبدخانه مساجد ايلخاني به طور اعم وجوه شباهت زيادي را نشان مي­دهد. در ضمن اين مقبره تك بنا نبوده بلكه هسته اصلي ساخت مجموعه­اي بوده كه همه با يك هدف اصلي طراحي شده­اند.