اوضاع مذهبي گيلان مقارن قيام سيد جلال‌الدين اشرف (ع)

گيلان تنها سرزميني است كه اسلام پذيري مردم آن درنتيجه تبليغات علويان و درنتيجه يك دوره طولاني از كشاكش و نبرد ميان مردم بومي اين پهنه با اعراب مسلمان و علويان رواج يافته است. از سده‌ي سوم ه.ق پس از گسترش تشيع زيدي و ساير فرقه‌هاي تشيع به شرق و مركز گيلان، كم‌كم مردم گيلان با اين شاخه از اسلام آشنا گشته و به‌سرعت پيرو آن شدند به‌گونه‌اي كه در مدت‌زمان كوتاهي نشانه‌هاي آيين‌هاي پيش از اسلام از اين سرزمين محو گرديدند. پيش از ورود جلال‌الدين اشرف به گيلان و ديلمان، علويان به‌صورت پراكنده به اين سرزمين وارد شدند، اما مهاجرت ايشان به گيلان سنگ بناي تشيع در سرزمين گيلان گشت. درنتيجه تبليغات ايشان جمع كثيري به تشيع گرويدند و بعدها در دولت علوي نقش مهمي در گسترش تشيع در شمال ايران ايفا نمودند. با توجه به گزارش‌هاي پراكنده متون تاريخي مي‌توان به اين نتيجه رسيد كه مردم گيلان به‌ويژه حوزه‌ي شرقي آن نخست در برابر آيين تشيع مقاومت نمودند اما رفته‌رفته به آن متمايل شده و در جهت تثبيت آن تلاش كردند.