اهميت استحصال آب باران در آبگيرهاي سنتي (آب‌بندان‌هاي) استان گيلان

مخازن ذخيره آب يكي از روش‌هاي جمع‌آوري آب باران به منظور شرب انسان و دام و همچنين استفاده در كشاورزي مي باشند. مخازن ذخيره آب به دو دسته استخرها و آب انبارها قابل تقسيم هستند. استخرها بر روي زمين و آب انبارها در زير زمين احداث مي‌‌شوند. آب‌بندان‌ها به عنوان نمونه‌اي از مخازن سنتي ذخيره آب در استان گيلان كه به سَل مشهورند، آبگيرهاي كوچك و بزرگي هستند؛ كه عمدتاً به‌طور طبيعي در ابتدا، انتها و يا طرفين مسير رودهاي جاري با هدف ذخيره‌سازي آب شكل گرفته‌اند. آب‌بندان‌ها از ديرباز پشتوانه اصلي منابع آبي شاليزارهاي استان گيلان بوده و در مواقع خشكسالي به‌ويژه در سال‌هاي اخير به عنوان يك جايگزين مناسب شبكه‌هاي آبياري عمل نموده‌اند. آب‌بندان‌ها علاوه بر آبياري مزارع برنج، از كاربردهايي چون جمع‌آوري زه‌آبها، مخازن سيلگير، استخرهاي پرورش ماهي، استخرهاي تفريحي و زيست محيطي برخوردارند. طبق آخرين مطالعات انجام شده آب‌بندان‌ها به تعداد 2160 قطعه و با وسعتي معادل 8353 هكتار با كاربري‌هايي نظير آبياري مزارع برنج، پرورش ماهي، آبشخور، كنترل سيل و كاركرد زيست محيطي در شهرستان‌هاي اين استان شناسايي شده است. بررسي هاي موجود نشان مي‌دهد كه ظرفيت ذخيره اين آب‌بندان‌ها در يك نوبت آبگيري با عمق متوسط 60 /1 متر حدود 6/ 133 ميليون متر مكعب آب خواهد بود. راندمان ذخيره آب يا نسبت ظرفيت استخر به زميني كه عملاً آبياري مي شود، بين 10 تا 50 درصد است. معمولاً به ازاي هر هكتار آب بندان ۵ تا ۶ هكتار زمين شاليزاري آبياري مي‌شود. اين مقاله مي‌كوشد تا اهميت آب بندان‌ها را در استحصال آب باران و نقش آن را در تامين آب زراعي شاليزارهاي استان بيان نمايد.