مكان‏يابي ايالت قومس بر اساس منابع تاريخي و داده‏هاي باستان شناسي

كومش يا قومس از دوران پيش از تاريخ تا دوران اسلامي همواره مورد توجه و سكونت اقوام مختلف بوده و در طول حيات خود، فراز و نشيب‏هاي فراواني را پشت سر گذاشته است. با توجه به نقش اين ايالت در گذر تاريخ و نيز عدم استفاده از اين نام در زمان حاضر، اين سوال مطرح است كه موقعيت دقيق مكاني اين ايالت، كجا بوده ، در گذر زمان، چه گستره اي را در بر مي گرفته و در زمان‏هاي مختلف، چه تغييراتي داشته است؟ از اين‏رو، با استناد به منابع تاريخي و نيز بهره‏گيري از داده‏هاي باستان‏شناسي، در صدد پاسخ به اين پرسش‏ها هستيم. اين مقاله نيز با هدف تبيين و تحليل جغرافياي تاريخي قومس، بازشناسي و معرفي پيشينه تاريخي آن سازمان يافته است. بر اساس تحقيقات انجام شده شهرهاي اين ايالت، در مقاطعي، جزو خراسان بزرگ محسوب مي‏شده و از لحاظ اقتصادي به خراسان وابسته بود و گاهي نيز خود، به صورت مستقل عمل مي‏نموده است. بر اساس منابع تاريخي و داده‏هاي باستان شناسي، آباداني و اوج آن در قرون اوليه‏ي اسلامي، بيشتر بوده است. اين پژوهش با رويكرد تاريخي و اسنادي و بر پايه‏ي منابع كتابخانه‏اي انجام شده كه با تجزيه و تحليل آن‏ها، به سازماندهي و استنتاج از آن پرداخته است.