تحليل نمونه‌هايي از نقوش انساني بر سفالينه‌هاي مينايي

در دوران سلجوقي و خوارزمشاهي، سفالگري ايران به درجه بالايي از پيشرفت خود رسيد كه اين امر مرهون، توجه امرا و بزرگان به هنر و پرورش هنرمندان بود. هنرمندان سفالگر ايراني با استفاده از برخي نقشمايه‌ها و تزيينات پيش از اسلام،‌ سعي در زنده‌ نگه داشتن فرهنگ گذشته خود داشتند‌؛ اين نقوش خود، به لحاظ زيبايي‌شناسي از شاهكارهاي هنر نقاشي دوران اسلامي محسوب مي‌شود. ‌‌‌سفالينه‌هاي‌ مينايي از جمله سفال‌هاي ويژه‌اي هستند كه بيشتر توسط طبقه مرفه جامعه مورد استفاده قرار گرفته است. موضوع پژوهش حاضر بررسي و تحليل تعدادي از سفالينه‌هاي مينايي دوران سلجوقي و خوارزمشاهي است كه نقوش انساني را در برگرفته است. هدف اصلي اين پژوهش، شناسايي عوامل تعيين كننده استفاده از نقوش انساني و پاسخ به سوالات مهمي چون: نقوش انساني چه مقدار از حجم تزيين بر سفالينه‌هاي مينايي را فرا گرفته است؟ اين نقوش داراي چه ويژگي‌هايي بوده و عوامل تأثيرگذار در كاربرد آن‌ها چه بوده است؟ بديهي است كه پاسخ به سؤالات مذكور مي‌تواند ما را در شناخت هر چه بيشتر باورها، اعتقادات و نحوه زندگي اجتماعي مردم آن دوران ياري كند. در اين راستا پس از بررسي نمونه‌هايي از سفال مينايي در مراكز عمده توليدي آن‌ها كه كاشان، ري و ساوه است، بررسي مي‌شود و سپس ساير عواملي كه در كاربرد اين نقوش مؤثر بودند، مورد تحقيق قرار مي‌گيرد. ‌روش پژوهش حاضر به صورت تاريخي‌ تطبيقي و روش‌ يافته ‌اندوزي با استفاده از منابع كتابخانه‌اي و موزه‌اي است. ‌با توجه به مطالعات صورت ‌گرفته، كاربرد نقوش انساني روي سفالينه‌هاي مينايي در اين دوران كه تحت تأثير عواملي چون جايگاه بسيار مهم طبقه مرفه، شكوفايي ادبيات در غالب ‌داستان‌هاي حماسي و ملي در شاهنامه فردوسي يا داستان‌هاي‌ عاشقانه خمسه‌ نظامي‌ و استفاده از تركيب‌بندي با مفاهيم خاص، بيان مي‌شود.