نقد قيد در كتاب‌هاي دبيرستان با نگاهي تازه به اين مقولۀ دستوري

«جمله‌ي و اجزاي آن» عنوان مشتركي است كه به درس‌هايي از كتاب‌هاي زبان فارسي در سال‌هاي اوّل تا سوم دبيرستان اختصاص دارد. در اين درس‌ها جمله‌ها ازنظر اجزاي اصلي تقسيم‌بندي مي‌شوند. در شمار نياوردنِ قيدها و متمّم‌هاي قيدي، به‌عنوان جزئي از اجزاي يك جمله بحث‌هايي ايجاد كرده‌ و قبولِ آن براي دانش‌آموزان و حتّي دبيران دشوار بوده است. به نظر مي‌رسد، ريشۀ اين مشكل قبل از كتاب‌هاي فعليِ دبيرستان، در منابعِ قبلي و نگاه بسياري از دستورنويسان، به اين مقولۀ دستوري است كه موجب شده است در درسِ «جمله و اجزاي آن» به‌عنوان معضلي، نمود يابد. در نظر نگرفتنِ قيد، در شمارِ اركان يك جمله به دليلِ عموميّت داشتن و ويژگي نبودنِ آن، كاري درست و ناگزير است كه به آن مي‌پردازيم، امّا آنچه پذيرشِ آن را دشوار كرده است، نبودِ دليلي قانع‌كننده است. در اين مقاله ابتدا پاسخي منطقي به اين مسئله كه چرا قيد در شمار اركانِ اصلي به‌حساب نمي‌آيد، داده مي‌شود و متقابلاً دليلِ به حساب آمدنِ نقش‌هاي ديگر در تقسيم‌بندي جمله‌هاي زبان فارسي بيان مي‌گردد. نيز از همين رهگذر، حقيقتي در مورد قيد نموده مي‌شود كه كاملاً تازه و درواقع نگاهي نو به مقولۀ قيد است. سپس به شكلي اجمالي شيوه‌اي بهتر براي تدريسِ مبحث قيد در دبيرستان پيشنهاد مي‌شود.