نقد برهان هاي مبتني بر علم طبيعي ابن سينا بر تجرد نفس ناطقه

اثبات تجرّد نفس ناطقه در تاريخ فلسفه اسلامي مبحثي مهم و مجادله­انگيز بوده است و فيلسوفان اسلامي براي اثبات امكان معاد از آن بسيار بهره برده اند، گويي نفس ناطقه مجرد در فلسفه همان روحي است كه در دين مطرح است. ابن­سينا به عنوان بزرگترين فيلسوف مشائي مسلمان براهين متعددي براي آن اقامه كرده است كه برخي از آنها مبتني بر گزاره­هايي از علوم طبيعي است و هر سه برهان هنوز هم در فلسفه اسلامي معاصر مطرح هستند. ابن­سينا در اين براهين بر اين تأكيد مي­كند كه در قواي جسماني كه وابسته به اندام­هاي حسي هستند، تكرار فعل اندام را خسته مي­كند، يا ادراك قوي مانع ادراك ضعيف بعدي مي­شود و اينكه با رسيدن به كهنسالي اندام هاي حسي ضعيف و ناتوان مي­شوند؛ ولي چنين ويژگي هايي براي قوه عاقله وجود ندارد. وي قياسي منفصله را مبناي اين نوع از براهين قرار مي­دهد، به اين صورت كه اگر قوه ي عاقله جسم يا جسماني يا وابسته به اندام هاي حسي باشد آنگاه چنين ويژگي هايي خواهد داشت؛ اما قوه عاقله اين ويژگي ها را ندارد پس مجرد از ماده و غير­منطبع در آن است. همه اين برهان­ها، كه در تمامي آثار ابن­سينا تكرار شده­اند، حداقل از جهت يكي از مقدمه­ها وابسته به علوم تجربي هستند.