درآمدي به مباني فقهي حقوق غيرنظاميان در جنگ

حقوق غيرنظاميان در طبقه‌بندي حقوق بين‌الملل، ازجملة حقوق بشردوستانه است؛ اين شاخه از حقوق با انگيزة كاهش آلام بشري، تقليل آثار جنگ و به‌خصوص حمايت از غيرنظاميان در شرايط جنگ، تدوين شده است. اگرچه حقوق بشردوستانه به موجب معاهدات بين‌المللي الزام‌آور است، مقتضيات ديني-فرهنگي جهان اسلام و نيز تحولات خونين منطقه ايجاب مي‌كند تا آنچه به نام اهداف حقوق بشردوستانه اعلام شده است ‌بار ديگر با رويكرد هماهنگ با حقوق كشورهاي مسلمان، قرائت و تبيين گردد. از راهكارهاي شناخته‌شده و مؤثر براي تطبيق اين مهم، استفاده از ظرفيت فقه اماميه است؛ تبيين اصولي مانند كرامت انسان در فقه‌، مقتضيات قواعد اخلاق و عدالت و نيز حدود قاعدة جواز مقابله‌به‌مثل در شرايط جنگ، مي‌توانند چشم‌انداز نظام حقوق بشردوستانة اسلامي را ترسيم كند. درواقع، كرامت انسان، عدالت و اخلاق، اضلاع مباني حقوق غيرنظاميان در خصوص جنگ را تشكيل مي‌دهند. توجه به اين رويكرد در تحليل مسائل حقوق بشردوستانة منطقه‌اي از آن نظر اهميت دارد كه نخستين منبع حقوق موضوعه‌اي برخي كشورهاي منطقه را فقه اماميه تشكيل داده و نيز گفتمان آن در اين حوزه فرقه‌گرايانه نيست.