بررسي كارآمدي سياست «حضور كم‌رنگ» ملل متحد درقبال فروپاشيدگي دولت در افغانستان

به دنبال فروپاشي بلوك شرق، منازعات از سطح فراملي به فروملي و درون كشوري تغيير كرد. از جانب ديگر، مفهوم صلح و امنيت بين‌المللي نيز دچار تغييرات نسبتاً گسترده‌اي گرديد. به همين سبب، علاوه‌بر نقض فاحش حقوق بشر و حقوق بشردوستانه و ارتكاب جرائم بين‌المللي در كشورهاي گرفتار جنگ‌هاي داخلي، نوع ديگر از تهديدات عليه صلح و امنيت بين‌المللي به وجود آمد. در دهة 1990 افغانستان در شمار يكي از چهل كشور ناتوان و فروپاشيده (Failed State) قرار گرفت. با روي كار آمدن دولت دوفاكتوي طالبان و ميزباني آن‌ها از شبكة القاعده و تروريسم بين‌المللي نه‌تنها بحران داخلي در افغانستان به اوج خود رسيد و جرائم بين‌المللي چون نسل‌كشي، جنايت عليه بشر و جنايات جنگي به وقوع پيوست، بلكه دامنة بحران به سطح بين‌المللي تسري يافت و صلح و امنيت بين‌المللي را تهديد كرد. در پاسخ به اين بحران جامعة بين‌المللي و ازجمله سازمان ملل متحد پس از واقعة يازده سپتامبر 2001 اقداماتي براي مهار بحران انجام داد و سياست خاصي را تحت عنوان حضور كم‌رنگ (light footprint) در قبال اين بحران اتخاذ نمود. سازمان ملل متحد در قضية افغانستان ترجيح داد كه اصول و معيارها را براي نظام سياسي جديد معيّن كند، ولي مستقيماً زمام امور را براي استقرار مجدد دولت و صلح‌سازي در افغانستان برعهده نگرفت، اما سعي كرد كه نقش اصلي را به بازيگران داخلي سپرده و خود نقش مشورتي، نظارتي و هماهنگ‌كنندگي داشته باشد. تجربه افغانستان نشان داد كه موفقيت و شكست اين سياست براي استقرار مجدد دولت امر نسبي است و ربط وثيقي به تعامل و همكاري بازيگران ديگر بين‌المللي دارد.