طرح‌واره‌ها در صرف ساخت‌محور: الگويي براي واژه‌سازي

صرف ساخت‌محور، رويكردي واژه‌بنياد در توصيف و تحليل فرايندهاي واژه‌سازي است. در اين نظريه، واژه‌هاي پيچيده به‌عنوان «ساخت» درنظر گرفته ‌مي‌شوند؛ يعني رابطه‌اي نظام‌مند بين صورت و معني اين واژه‌ها برقرار است. به اعتقاد صرف ساخت‌محور، ساختار واژگان از طرح‌واره‌ها و زيرطرحواره‌هاي انتزاعي شكل‌ گرفته‌ است. طرح‌واره‌هاي واژه‌سازي كه بر‌اساس ارتباطات جانشيني ميان واژه‌ها ساخته ‌مي‌شوند، تعميم‌هايي درباره مجموعه واژه‌هاي پيچيده موجود ارائه ‌مي‌دهند و نيز دستور‌العمل خلق اشكال جديدي از واژه را بيان ‌مي‌كنند. طرح‌واره‌هاي ساختي بخشي از واژگان سلسله‌مراتبي با سطوح مختلفي از انتزاع هستند و از‌اين‌‌رو مي‌توانند در طرح‌واره‌هاي پيچيده‌تري كه رخداد همزمان دو يا چند فرايند واژه‌سازي را نشان ‌مي‌دهند، تجميع و به الگويي براي ساخت واژه‌هاي جديد تبديل‌ شوند. همچنين، طرح‌واره‌ها در قالب «اصطلاحات ساختي»، شكل‌گيري واحدهاي واژگاني‌اي كه داراي صورت و معناي خاص مي‌باشند را بازنمايي‌ مي‌كنند. در مقاله حاضر، به معرفي مفهوم طرح‌واره و كاربردهاي آن در تحليل عناصر واژگاني در سطوح مختلف از‌منظر صرف ساخت‌محور پرداخته ‌مي‌شود. در‌عين‌حال نمونه‌هايي از زبان فارسي ارائه‌ و كارآمدي اين نظريه براي تحليل الگوهاي واژه‌سازي زبان فارسي مورد‌بررسي قرار مي‌گيرد.