نگاهي به تحولاتِ آواييِ واژگانْ در مُجَلَّدِ نخست از نسخۀ مَشكولِ تاريخ وصّاف

«نسخۀ مَشكول» يا «نسخۀ واژه نما» نسخه اي است كه كاتبِ آن، حركتها و سكون هاي كلمات را مشخص كرده باشد. نسخه هاي مشكول يكي از مهم ترين منابع براي بررسي گونه‌هاي تاريخيِ زبان فارسي هستند؛ بدين ترتيب كه مي توانند نشان دهندۀ گونۀ خاصِ تلفظِ واژگان در مكان-هاي مختلف جغرافيايي و دوره هاي خاصِ تاريخي باشند؛ از اين منظر در تدوين اطلسِ گونه-شناسيِ گونه هاي زبان فارسي بسيار كارا هستند و مي توانند محل استخراج ويژگيهاي آوايي زبان در يك بازۀ زماني و مكانيِ مشخص قرار گيرند. ارزشمندترين و كمياب ترين نسخه‌هاي مشكول، نسخه هايي هستند كه تمامي واژگان آن ها داراي حركت‌گذاري باشد كه به اين گونه نسخه ها، نُسخه هاي «تمام مشكول» مي گويند. يكي از نسخه‌هاي ارزشمندِ تمام مشكول، نسخۀ تاريخ وصّاف مكتوب به سال 857 ه.ق (محفوظ در كتابخانۀ ملك مشهد به شمارۀ 4093) است. تاريخ وصّاف يا تجزيۀ الأمصار و تزجيۀ الأعصار، يكي از سه منبع اصلي و مهم شناخت تاريخ مغول در كنار جهانگشاي جويني و جامع التّواريخ است. پژوهندگان در اين مقاله كوشيده-اند كه برخي از تلفظ‌هاي خاص و متفاوت با تلفظ‌هاي رايج، و يا تلفظ هاي كم كاربردِ واژگان را در مجلّد نخست از اين دست نوشتِ تاريخ وصّاف نشان دهند.