تجلي نگاره ها درخانه هاي تاريخي كرمان؛ رمزگشايي از نقش سرو و هدهد در خاطره جمعي

تحقق اُنس با فضا و خاطره‌انگيز بودن، به معماري تاريخي شهرهايي چون كرمان تشخّص ويژه‌اي بخشيده است. اما چه نمادهاي معنايي يا صوري در آفرينش چنين فضايي متأثر از هنر و معماري اسلامي مشاركت داشته‌اند؟ اين پژوهش با الگوي مطالعات ميان رشته‌اي و با هدف بازشناسي باورهاي مردم و فرهنگي كه موجب چنين وحدتي ما بين پيشه‌ها و معماري شده، انجام گرفته و به معرفي برخي از نمادها و سمبل‌هايي مي‌پردازد كه با داشتن سابقه تاريخي، در زندگي مردم حضور يافته و در قالب هنرهايي همانند قالي‌بافي، گچ بري، كاشي و آجركاري، به ساختار و آرايه‌هاي فضا غنا بخشيده اند. مقاله حاضر با راهبرد تحقيق كيفي و روش تحقيق تحليلي انجام شده است. نمونه ها به روش موردپژوهي انتخاب و با تكنيك مقايسه تطبيقي مورد تجزيه و تحليل قرار گرفتند. يافته هاي اين تحقيق نشان مي‌دهد كه مابين اين عناصر سمبليك، وحدت كاركردي و شكلي وجود داشته و علت بكارگيري برخي از آنها ريشه در خصوصيات اقليمي- محيطي و كاركرد فرهنگي دارد كه به‌ صورت خلاقانه در عناصر اصلي شكل دهنده به فضا جاي گرفته و بر هويت مذهبي معماري ايران تأكيد مي نمايد. اين نمادها و نقوش در خانه هاي تاريخي شهركرمان از جمله نقش درخت سرو و پرندگاني چون هدهد با پرداخت نقوش هندسي و اسليمي ظهور يافته‌اند. ديگر يافته هاي پژوهش نشان مي دهد نقشمايه‌هاي مذكور به ‌صورتي بديع در الگو واره هاي چند وجهي هندسي طرح و نقش يافته اند و با ايجاد حس مكاني كه با فرهنگ اسلامي پيوند خورده، موجب بازخواني خاطرات جمعي ساكنان شده است. به نظر مي رسد هنر اسلامي با نسبت دادن صورتي موجز به حقيقت گياهان و موجودات زنده، سعي دارد مخاطب را به تأمل در آفرينش الهي و وجه مثالي آن معطوف نموده و از اين رو به خود شناسي و خداشناسي سوق دهد.