شيوه‌هاي گسترش فرهنگ شيعي از ايلخانان تا صفويه

پس از حمله مغول و سقوط دولت پانصدساله عباسيان و استقرار حكومت ايلخانان، دولت‌هاي مستقل محلي و تيموريان، رفته‌رفته جمعيت شيعيان افزايش يافته به گونه‌اي كه پس از دو قرن بر جمعيت اهل تسنن فزوني يافت و سرانجام حكومتي شيعي بر قلمرو گسترده‌‌اي كه شامل ايران و بخش‌هايي از سرزمين همسايگان شرقي و غربي و شمالي آن مي‌شود، مستولي يافت. پس از واكاوي در عوامل اين تحول مشاهده شد كه نظام ارتباطي و تبليغي شيعيان به عنوان يكي از عوامل فرهنگي، در اين راستا از جايگاه ويژه‌اي برخوردار بوده ليكن تا كنون به صورت منسجم مورد توجه قرار نگرفته است. حال اين پژوهش به دنبال استخراج يكي از اركان اين نظام يعني سياست‌ها و روش‌هاي پيام‌رسانان شيعيان در نشر و تبليغ فرهنگ و انديشه‌هاي شيعه است و سعي در پاسخگويي به اين پرسش دارد كه پس از حمله مغول تا حكومت صفويه چه شيوه‌هاي تبليغي توسط پيام‌رسانان شيعيان به كار گرفته شد. مقاله با نگاهي اجتماعي به تاريخ و با روش سندپژوهي و تحليل داده‌ها و پس از استخراج چارچوب اوليه از علم ارتباطات و تبليغ به اطلاعاتي دست يافته كه اميد دارد در راستاي الگوگيري و آسيب‌شناسي تبليغ در دوران پسين به كار آيد. در پايان به نظر مي‌رسد در اين دوران كه يكي از سريع‌ترين برهه‌هاي گسترش ديني و مذهبي را دارا است، در نظر گرفتن امكانات و وضعيت مخاطبان از سوي ارسال كنندگان پيام‌ها و تطبيق آن با شيوه‌هاي موجود و ممكن با توجه به وضعيت نابسامان دوران مغول و تيموري، خلق و ابداع شيوه‌هايي نو و در نهايت استفاده گسترده از شيوه‌هاي بررسي شده در اين تحول بسيار مؤثر بوده است.