استاد مطهري و گفتمان تمدن‌گرايي

رويارويي اسلام با تجدد و تمدن غرب در دوران معاصر، واكنش هايي را در ميان مسلمانان برانگيخت. در ميان مواضع سلبي سنت گرايان و اثباتي تجددگرايان، ديدگاه هاي مياني و اعتدالي از جذابيت و مقبوليت بيشتري برخوردار است. مهم ترين دغدغه رويكرد اعتدالي، مساله انحطاط و احياء تمدن اسلامي است و تلاش مي كند تا علاوه بر بازسازي فكري، راهكاري جهت تجديد تمدن اسلامي عرضه نمايد. استاد مطهري از جمله متفكراني است كه رويكردي اعتدال گرايانه نسبت به دين و تجدد دارد و از سازگاري اين دو دفاع مي كند. بر اساس اين ديدگاه، تنها راه برون رفت از معضل كنونى در جوامع اسلامى، حركت به سمت «نوسازى تمدن اسلامى» است كه توسعه و تحولات اجتماعى را در راستاى تحقّق همه جانبه ارزش‌هاى اسلامى هدايت كند. در اين مقاله سعي بر آن است كه با استفاده از روش توصيفي – تحليلي ديدگاه استاد مطهري درباره نسبت دين و تجدد و همچنين تمدن‌سازي اسلامي مورد بحث و بررسي قرار گيرد. در ابتداي مقاله ضمن بيان موضع ايشان در باب تجدد، رويكرد تمدن‌گرايي و پيشينه آن تبيين شده است. در ادامه نوشتار، پس از ارزيابي كارنامه تمدن‌گرايان، و تحليل مباني دين‌شناختي تمدن‌گرايي و آسيب‌شناسي مساله، مولفه‌هاي تمدن‌گرايي استاد مطهري مورد بحث واقع شده است.