تمدّن اسلامي؛ مفهوم، ويژگي‌ها و بايسته‌ها

يكي از موضوعات حائزاهميت در تحليل وضعيت گذشته، حال و آينده جامعه اسلامي، بازشناسي تمدّن اسلامي و تبيين ويژگي‌ها، ظرفيت‌ها و بايسته‌هاي آن است. معرفي تمدّن اسلامي، ضمن اينكه مي‌تواند به مثابه يك شاخص براي ارزيابي شرايط حاكم بر وضعيت كنوني جوامع اسلامي مدنظر قرارگيرد، چشم انداز و راهبردهاي حركت تمدني و تمدّن سازي امت اسلامي در آينده را نيز به خوبي ترسيم نمايد. مقاله پيش رو، در دو بخش تنظيم شده است كه بخش نخست آن به مطالب مقدماتي و پيش نيازهاي بحث؛ مانند مفهوم، پيشينه، گونه‌ها و عوامل شكل گيري تمدن، اختصاص دارد. بخش دوم در چند محور، به بررسي فرايند تاريخي تمدّن اسلامي، خاستگاه تمدّن اسلامي و تبيين مهم ترين شاخصه‌هاي تمدّن اسلامي، مي‌پردازد و در پايان ضمن اشاره به ظرفيت‌هاي تمدّني جهان اسلام در عرصه‌هاي ‌علمي، فرهنگي و جغرافيايي، به برخي از بايسته‌هاي گفتمان تمدني و حركت به سوي تحقق تمدّن نوين اسلامي، مي‌دهد.