آسيب‏ شناسي زبان در برنامه‏ هاي كودك سيما از منظر واژگاني

باوجود قابليت‌هاي تصويري تلويزيون، استفاده از زبان در برنامه‌هاي آن اجتناب‌ناپذير است. افزون‌براين، هر برنامه و هر شبكه نيز براي ارتباط مناسب با مخاطبان خود زبان خاصي مي‌طلبد و در ميان برنامه‌هاي مختلف استفاده از زبان مناسب در برنامه‌هاي كودك، با توجه به ميزان تأثيرگذاري آن، اهميت بيشتري دارد. واژه هرچند همه زبان نيست اما بخش مهمي از زبان است. در مقاله حاضر برنامه‌هاي كودك سيما از منظر واژگاني بررسي شده‌اند. براي تحليل واژگاني از مدل فراواژه (نعمت‌زاده:1390)، مدل برنت والتر(2001)، واژگان پايه فارسي و حوزه‌هاي معنايي استفاده شده است. مجموعاً حدود 500 دقيقه از سه برنامه‌كودك (عموپورنگ، «خاله‌شادونه» و جنگل ما) شبكه دو سيما به‌طور تصادفي در شهريور و مهر 1391 ضبط و واژه‌هاي قابل‌شمارش استخراج و تحليل شد. براي تحليل واژگاني برنامه عموپورنگ با نام هزاروشصت وشونزده از چارچوب برنت والتر استفاده شده است و واژه‌هاي برنامه در قالب كاملاً آشنا‏، نسبتاً آشنا، ظاهراً آشنا، ندرتاً آشنا و كاملاً ناآشنا طبقه‌بندي شدند و مشخص شد موارد استفاده از واژه‌هاي آشنا و ندرتاً آشنا تاحدي زياد است. تحليل واژه‌هاي برنامه «خاله‌شادونه» به نام شادونه در سرزمين دونه‌ها و جنگل ما با استفاده از حوزه‌هاي معنايي صورت گرفت و مشخص شد در موضوعات برنامه، واژه‌هاي كليدي و مهم و آشنا ارائه نشده است. دو نوع سازمان‌بندي بسامدي و حوزه‌اي نشان داد كه برنامه‌سازان كودك و نوجوان ملاحظات واژگاني چندان مدنظرشان نيست و واژه‌هاي مجريان پايش نمي‌شود و از قبل نيز طرح واژگاني خاصي توصيه نمي‌شود.