جايگاه عقل در روش‌شناسي تفسيري

عقل يكي از منابع استنباط است و در كنار دو منبع ديگر كتاب و سنت است. اولين نقطه راجع به جايگاه عقل، در دين است. دين ما به عقل اهتمام خاصي دارد و هم آيات و هم روايات، بحثهاي زيادي را در رابطه با عقل مطرح كردهاند و بدون شك در روايات ما روشن و گويا جايگاه عقل را مطرح كردهاند. در رابطۀ عقل و دين دو نوع رابطه وجود دارد: يك رابطه كه دين و عقل در بسياري از امور با هم موافقند و توازن دارند؛ مباحثي چون عدالت، حرمت ظلم، دانش اندوزي، احترام به والدين و بزرگترها، انفاق، كمك و احسان به ديگران، بهداشت، آموزه¬هايي هستند كه عقل و دين با هم موافقند و توازن دارند، بخش ديگري تفوقي است، يعني بخشي از دين نسبت به عقل تفوق دارد؛، يعني در آنجا براي عقل جايگاهي نبوده و براي ورود عقل در آن حوزه ميداني نيست و يا اگر باشد، رگههاي خاصي دارد كه در عقول عمومي مشاهده نميكنيم. اين مقاله متكي بر اين است كه اگر عقل هم بخواهد مبحثي را مطرح كند، در حد حوزههاي ديني و گزارشهاي بسيار جزئي است و مي‌تواند كاركردهاي زير را در تفسير داشته باشد: 1. رفع تعارض ظاهري بين آيات؛ 2. تدبر و دستيابي به مفاهيم جديد. هر چند در بحث ملازمات كارهاي اندكي انجام شده و مباحث جديدي قابل استخراج است.