مبناي فلسفي تعليم و تربيت در قاعده لطف

در اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﺒﻨﺎي ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺗﻌﻠﯿﻢ و ﺗﺮﺑﯿﺖ در ﻗﺎﻋﺪه ﻟﻄﻒ ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ. در اﺻﻄﻼح ﻋﻠﻢ ﮐﻼم، ﻟﻄﻒ از ﺟﻤﻠﻪ اﻓﻌﺎل اﻟﻬﻰ اﺳﺖ. ﻃﺒﻖ اﯾﻦ ﻗﺎﻋﺪه، ﻫﺮ آﻧﭽﻪ ﺑﻨﺪه را ﺑﻪ اﻃﺎﻋﺖ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻧﺰدﯾﮏ ﺳﺎزد و او را از ﻣﻌﺼﯿﺖ دور ﮔﺮداﻧﺪ، اﻧﺠﺎم آن )ﻟﻄﻒ ﺧﺪاوﻧﺪ( ﺑﺮ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺣﮑﯿﻢ و ﻓﯿﺎض ﻻزم و ﺿﺮورى اﺳﺖ. اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺳﻌﯽ دارد ﺑﺎ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ و آﺛﺎر دﺳﺖ اول و ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻣﺒﻨﺎي ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺗﻌﻠﯿﻢ و ﺗﺮﺑﯿﺖ در ﻗﺎﻋﺪه ﻟﻄﻒ ﺑﭙﺮدازد. ﭘﮋوﻫﺶ ﺣﺎﺿﺮ از ﻧﻮع ﻧﻈﺮي و ﮐﯿﻔﯽ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺷﯿﻮهي اﺳﻨﺎدي ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﺒﻨﺎي ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺗﻌﻠﯿﻢ و ﺗﺮﺑﯿﺖ در ﻗﺎﻋﺪه ﻟﻄﻒ ﻣﯽﭘﺮدازد. ﻣﺒﺎﻧﯽ ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺗﺮﺑﯿﺖ، ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ از ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻧﻈﺮﯾﺎﺗﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺗﺮﺑﯿﺖ ﻣﻄﺮح ﺷﺪه اﺳﺖ؛ ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺗﺮﺑﯿﺖ، داﻧﺸﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﯽ و ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ، ﻋﻤﻘﯽ و اﻧﺘﻘﺎدي ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺳﺎﺳﯽ اﻧﺴﺎن ﻣﯽﭘﺮدازد و در ﺟﺴﺘﺠﻮي ﻧﻈﺮﯾﺎﺗﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ درﺑﺎره ﻣﺎﻫﯿﺖ اﻧﺴﺎن، ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﺟﻬﺎن ﺑﻪ ﺳﺌﻮاﻻت ﺑﻨﯿﺎدي او ﭘﺎﺳﺦ ﻣﯽ دﻫﺪ. ﭘﺮﺳﺸﻬﺎﯾﯽ از ﻗﺒﯿﻞ: ﻣﺎﻫﯿﺖ اﻧﺴﺎن ﭼﯿﺴﺖ؟از ﮐﺠﺎ آﻣﺪه؟ ﭼﻪ ﻫﺪف و ﻣﻘﺼﺪي داﺷﺘﻪ؟ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺳﺎﺧﺘﺎري ﻓﮑﺮي، اﺧﻼﻗﯽ و روﺣﯽ و رواﻧﯽ او ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﻮده اﺳﺖ؟ ﺗﺮﺑﯿﺖ او ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪ ﭼﻪ ﭼﯿﺰﻫﺎﯾﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ؟ در اﻫﻤﯿﺖ ﻣﺒﺎﻧﯽ ﺗﻌﻠﯿﻢ و ﺗﺮﺑﯿﺖ، ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺲ ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎري از ﺻﺎﺣﺒﻨﻈﺮان رﯾﺸﻪ ﻧﺎﮐﺎﻣﯽﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد در آﻣﻮزش و ﭘﺮورش را ﻓﻘﺪان ﻓﻠﺴﻔﻪاي ﻣﻨﺴﺠﻢ ﺑﺮاي ﻧﻈﺎم ﺗﺮﺑﯿﺘﯽ ﻣﯽداﻧﻨﺪ. ﺣﻘﯿﻘﺖ اﻧﺴﺎن، ﻫﻤﺎن روح اﻧﺴﺎﻧﯽ اﺳﺖ، اﮔﺮ ﭼﻪ ﺟﺴﻢ ﻣﺎدي، ﻋﻠﺖ و ﭘﯿﺪاﯾﺶ روح ﻣﯽﺷﻮد. وﻟﯽ ﭼﻨﯿﻦ روﺣﯽ در ﺟﺴﻢ ﻣﺎدي، ﺑﻪ درﺟﺎﺗﯽ از اﯾﻤﺎن ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ ﻣﻮرد رﺿﺎ و ﺧﺸﻨﻮدي ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﯽﺷﻮد. ﭘﺲ ﺧﺪاوﻧﺪ در اﯾﻦ ﺧﺼﻮص ﻟﻄﻒ و ﻋﻨﺎﯾﺘﺶ را ﺷﺎﻣﻞ ﺣﺎل اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ ﻗﺮار داده و از ﻃﺮﯾﻖ ﻫﻤﯿﻦ روح اﻧﺴﺎﻧﯽ، ﮐﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﻧﺴﺎن را ﺷﮑﻞ ﻣﯽدﻫﺪ ﻣﻮﺟﺐ ﮐﺮاﻣﺖ او ﻧﯿﺰ ﻣﯽﺷﻮد.