تاملي فقهي در واژه «حق» و نسبت معنايي آن با «حكم»

چيستي و مفهوم «حق شرعي» به عنوان يكي از مهمترين مفاهيم كليدي در علم فقه و نيز نسبت آن با «انواع حكم شرعي» از جمله مباحثي است كه همواره در محافل فقهي محل بحث و گفتگوي فقهاست. چرا كه مرزبندي دقيق واژه «حق» هم از جهت تشخيص صحيح مصاديق و هم تعيين مقتضيات حق و حكم نسبت به متعلقات اين دو عنوان فقهي، حايز اهميت است. در اين راستا اين مقاله در اين مقاله كه به روش توصيفي ـ تحليلي و با مراجعه به كتب و مقالات حقوقي و فقهي انجام شده است، با تتبع در اقوال و تعاريف متعدد فقهاي اماميه و اهل سنت و نقد و تحليل آنها، ضمن ارائه تعريف برگزيده از واژه «حق» در بررسي نسبت معنايي آن با حكم سه نوع رابطه را شناسايي كرده است: 1. حق در مقابل حكم تكليفي. 2. حق اعم از حكم تكليفي و وضعي. 3. حق منتزع از حكم تكليفي يا وضعي.