پسته و پسته‌كاري؛ فرصت‌ها و چالش‌ها مطالعه موردي، شهرستان فيض‌آباد مه‌ولات، سومين قطب پسته‌كاري ايران

شهرستان فيض‌آباد مه‌ولات با وسعت 558/42 هكتار زمين‌هاي زراعي و باغي در 412 حلقه چاه عميق و نيمه عميق به عنوان قطب كشاورزي استان خراسان شناخته مي‌شود. پسته، انار و زعفران سه محصولات مهم واستراتژيك شهرستان بوده و اقتصاد خانوارهاي روستايي و شهري بر پايه توليد اين محصولات استوار است، با اين وجود قدمت دويست ساله پسته‌كاري و پتانسيل كم نظير اقليمي و ادافيكي منطقه باعث رونق بيش از پيش كشت و كار اين محصول شده است بگونه‌اي كه در سال 1394 از مجموع 000/ 14 هكتار پسته‌كاري مثمر اين شهرستان بالغ بر 000/ 80 تن پسته تازه (000 /32 تن پسته خشك) معادل 42 درصد پسته استان توليد شده كه از اين حيث مقام اول خراسان و سومين قطب پسته كاري كشور مي‌باشد. جهت حفظ منابع آب‌هاي زير زميني كشور طرح پايلوت خاموشي فصلي چاه‌هاي كشاورزي از اين شهرستان آغاز شد و كماكان نيز ادامه دارد. علاوه بر آن فيض‌آباد مه‌ولات يكي از هفت نقطه طرح الگوي كشت كشور است. ارقام بومي پسته شهرستان شامل: پسته بادامي سفيد، پسته گرمه، پسته قرمز و پسته دانشمندي است، همچنين ارقام ممتاز، برگ سياه، شمشيري (خنجري)، كله قوچي، اكبري و پسته فندقي نيز در سطح وسيع كشت شده و بخش غالب توليدات در 42 ترمينال ضبط پسته شهرستان فرآوري و آماده مصرف در بازارهاي داخلي و خارجي مي‌گردد. نتايج تحقيقات نشان داد ارقام بومي منطقه از نظر درشتي ميوه، مقدار روغن، ارزش تغذيه‌اي و مواد آنتي اكسيداني جزء بهترين محصولات كشور مي‌باشد. تجربه باغداران و توجه كشاورزان جوان و تحصيل كرده اين شهرستان به فراگيري و بومي‌سازي علم روز باعث شد سال‌آوري پسته كه گاهاً تا 50 درصد گزارش شده است به 10 تا 20 درصد كاهش يابد. با اين وجود جهت حفظ پسته‌كاري و ترقي جايگاه اقتصادي محصولات اين شهرستان بايد به مديريت تلفيقي آفات و بيماري‌ها و جايگزيني روش‌هاي بيولوژيك و مكانيكي در مقابل روش‌هاي شيميايي در راستاي توليد محصول سالم تاكيد و تحقيق كرد.