تحليل اجمالي ارتباط بين سلامت آبخيز و كاربست سامانه‌هاي سطوح آبگير باران

منابع آب و خاك به‌عنوان گنجينه‌هاي مشترك انسان‌ها بايد طوري مديريت شوند كه بتوان با حفظ آستانه‌هاي مناسب كيفيت و سلامت، آن‌ها را به نسل‌هاي بعدي سپرد. محدوديت‌هاي طبيعي مربوط به اين منابع با ارزش غير قابل انكار است. اما مي‌توان با مديريت مناسب و تصميم‌گيري‌هاي صحيح سياسي به حفظ همين منابع محدود كمك نمود. در اين راستا به‌كارگيري روش‌هاي مختلف استحصال آب و سامانه‌هاي سطوح آبگير باران به‌عنوان يكي از رويكردهاي سبز و بهترين‌ اقدامات مديريتي (BMPs) براي دستيابي به اهداف نظام‌مند مديريت سازگار منابع خاك و آب محسوب مي‌شود. با وچود اين، مرور اجمالي مطالعات انجام شده در اين زمينه نشان داد كه بسياري از اين روش‌ها بدون لحاظ وضعيت فعلي و به‌ويژه آينده‌پژوهي مناسب به‌كار گرفته شده‌اند. علي‌رغم اعلام گزارش‌هاي مثبت از طرح‌هاي به كار برده شده در اغلب مناطق مورد بررسي، اين نكته نمايان شد كه نياز ضروري به اتخاذ روش‌هاي استحصال آب با توجه به وضعيت سلامت شرايط آبخيزهاي مورد مطالعه مي‌باشد تا با پشتوانه پژوهشي مطمئن‌تري نسبت به اتخاذ اقدامات مديريتي اقدام نمود و امكانات پايش سلامت آبخيز نيز پس از اجراي اقدامات مورد نظر فراهم شود. در همين‌راستا، در پژوهش حاضر ابتدا به تعيين وضعيت سلامت آبخيز شازند واقع در استان مركزي با استفاده از مدل مفهومي فشار-حالت-پاسخ (PSR) پرداخته شد. سپس با انجام يك بررسي اجمالي فرضي، اثر كاربست روش چاله و چوله‌كني بر تغيير ميزان سلامت حوزه آبخيز شازند و از طريق اثرگذاري بر حفظ منابع آب و خاك بررسي شد. به‌نحوي‌كه پوشش‌هاي 15 و 20 درصدي اقدام مزبور در زيرآبخيزهاي مختلف تاثيرات متفاوتي در دامنه صفر تا 10/50 درصد بر افزايش سلامت آبخيز داشت. نتايج حاصل از پژوهش حاضر به‌سبب فراهم آوردن پيش‌نياز اساسي براي بررسي ديدگاه‌ها و مطالعه نظام‌مند آينده‌هاي جايگزين بهينه با احتمال توفيق بالا و به‌منظور كمك به مردم به‌عنوان مركز تمام تصميم‌هاي مديريتي در انتخاب و خلق آينده مطلوب كاربرد دارد.