بررسي نظامات پايداري كالبدي وكاركردي بازار تبريز

يكي از ساختارهاي هويت بخش به سيماي كالبدي شهر تبريز، مجموعۀ تاريخي بازار آن است. اين مجموعه عليرغم اينكه در زمرۀ آثار فاخر معماري ايران و جهان قرار دارد، تاكنون از بررسي هاي كافي در زمينة پايداري ساختار معماري و كاركردي آن متاثر از سرمايه هاي اجتماعي و سازمندي مهرازي بي نصيب بوده است. در نوشتار حاضر، كه برآمده از پژوهشي مستقل به منظور تبيين تأثير عوامل زمينه ساز در پايداري اجتماعي و به طبع آن پايداري ساختاري است؛ به برخي از خلأهاي علمي موجود در اين زمينه با طرح دو پرسش پاسخ داده شده است: 1). چه پارامترهايي بر پايداري كاركردي و كالبدي بازار تبريز به عنوان زاده و بازتابي از فرهنگ اجتماعي در ساختار اصلي شهر توانسته اند تاثيرگذار باشند؟ 2). در وضع فعلي هنجار كاركردي و كالبدي بازار تبريز منتج از چه اراده هايي مي باشد؟ از آنجايي كه اين پرسش ها، در بستر تاريخي مطرح شده، از روش توصيفي- تاريخي استفاده شده است. يافته ها حاكي از آن است كه هستۀ اوليۀ مجموعۀ تاريخي بازار تبريز، متأثر از شرايط فرهنگي و اجتماعي شهر همچنين بدليل موقعيت استراتژيك شهر (قرارگيري در مسير جاده ابريشم به عنوان دروازه اروپا) و با احداث فضاهايي ساده كه براي برپايي بازارلازم بود، بنا نهاده شد. در اين مقاله نتيجه مي شود، نبوغ بشر در طراحي عناصر محيطي(environment) بازار تبريز و عناصر برپا دارنده سازه اي، عامل متمايز كننده آن از ساير بازارهاي شهرهاي ايران مي باشد. اين ويژگي منجر به عمق و شدت تأثير اين بازار در حيات سياسي، اجتماعي، فرهنگي و تاريخي در سطوح مختلف محلي،‌ ملي و بين‌المللي و پايداري اين كاركردها تا زمان معاصر مي‌باشد. موضوعي كه خود جلوه اي ممتاز از خرد و انعطاف پذيري معماري ايراني است.