مدرنيسم غازان خاني و شهرگرايي تاريخي تبريز؛ با تأكيد بر غازانيه و ربع رشيدي

مدرنيسم غازان خاني نامي است كه به منظور تمايز رفتارها و الگوهاي متفاوت و متنوع ناشي از كاربرد خرد و عقلانيت ابزاري و ارزشي كه بعدها ماكس وبر آنها را مفهومينه كرده است، به كار برده شده است. مدرنيته و مدرنيسم به طور فزاينده همراه دو چيز بوده است: خردگرايي و شهرگرايي. هر دو اينن عنصر در دوره ايلخاني مخصوصا عصر غازاني وجود داشته است. استقرار در مسير جاده ابريشم، تجارت انواع كالاها و حمايت غازان خان از بازرگاني موجب شد كه تبريز غني ترين شهر عصر خود شود. دارالسلطنه تبريز جزو تك شهرهايي بود كه غازان خان تلاش كرد ضمن درك تاريخ گذشته و تلاش دولت¬هاي پيشين در امر عمران و آباداني آن، الگويي از جلال و شكوه خويش را با نوسازي شهر تبريز به نمايش گذارد. هرچند فرهنگ «شهري گري» در ميان مغولان ريشه دار نبود ولي ايلخانِ تازه مسلمان، دست به اصلاحاتي در عرصه شهر و شهرنشيني زد. پديده هاي مهم شهرسازي حكومت او، پايه گذاري دو شهرك غازانيه (شنب يا شام غازان ) و ربع رشيدي بود. شنب غازان بزرگترين دستاورد دولت غازان خان بود كه بقول آرتور پوپ در تنوع ، سازمان و عظمت همتايي نداشت. در اين شهرك ابواب البَّر(مقبره) غازان و ابنيۀ ديگر شامل مسجد، خانقاه، مدرسه، دارالشفا و .... وجود داشت. ساختِ شنب غازان نمادي از تمايل حاكميت خشن مغولي به نوعي تسامح سياسي- مدني و توجه به رعايا بود. ربع رشيدي هم با ايدۀ خواجه رشيدالدين، به عنوان اولين و عظيم ترين مركز علمي و فرهنگي عصر ايلخانان محسوب مي شود. سازمان كالبدي و ويژگي هاي شهرسازي آن داراي كاركردهاي آموزشي، مذهبي و مدني بود. در طرح اين شهرك، همه بناها با كاركردِ معين، سازمان يابي شد به طوري كه در آن هيچ فضاي تلف شده اي وجود نداشت.