بررسي «فرهنگ انتقاد» در سيره‌ي رضوي

عصر امامت امام علي‌بن‌موسي‌الرضا (183-203ق) مقارن با نهضت ترجمه است كه نفوذ افكار و انديشه‌هاي يهودي، مسيحي، زرتشتي، صائبي، دهري، الحادي و ... را در پي داشت؛ از سوي ديگر در اين دوران، شاهد نضج و رشد جريان‌هاي سياسي‌اعتقادي گوناگون در جامعه اسلامي هستيم كه با استنكاف بخشي از شيعيان، از امامت امام رضا همراه شد. شواهد تاريخي حاكي از آن است كه مخالفان و منتقدان، در مباحث خويش آزادانه اصول و فروع اسلام را مورد نقد قرار مي‌دادند و آن حضرت، نقدهاي وارده را به مصداق آيه وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ پاسخ مي‌داد؛ هم‌چنين در مقام ناقد و پرسشگر، مباني اعتقادي ضد اسلام و بدعت‌هاي زمان را به چالش مي‌كشيد. مسأله اصلي اين پژوهش، بررسي «فرهنگ انتقاد» در سيره رضوي است و پژوهشگر با ارائه شواهدي از «نقد و نقدپذيري» در انديشه و منش امام علي‌بن‌موسي‌الرضا، به تبيين «فرهنگ انتقاد» در قول و فعل و تقرير رضوي، مي‌پردازد. روش اين پژوهش، تاريخي تحليلي و جمع‌آوري اطلاعات، كتابخانه‌اي است. يافته‌هاي پژوهش حكايت از آن دارد كه سيره انتقادي امام رضا در مواجهه با جريان‌هاي مختلف، ضمن اينكه ركني اساسي در غلبه انديشه و آرمان رضوي مي‌باشد، نوع خاصي از فرهنگ نقد و نقادي را در منظر پژوهشگر قرار مي‌دهد كه مي‌توان آن را «فرهنگ انتقادي رضوي» ناميد.