نسبت توسعه فضاي سايبر با تحولات در فهم‌هاي فقهي-حقوقي در ايران امروز

در عصر اطلاعات و ارتباطات، دنياي حقوق-فقه در ايران امروز نيز بر اثر تعامل فزاينده با فضاي سايبري، به ويژه اينترنت و رسانه‌هاي ديجيتال اجتماعي ، به طور روزافزوني در تغيير و تحولي كم نظير است. اين پديده را مي‌توان نوعي فراگيريِ ديجيتالي فقه-حقوق تلقي كرد كه در ابعاد مختلف خيال آسودن هم ندارد. مقاله حاضر در صدد آن است تا برخي اشكال موجود تعامل ميان حقوق‌دانانِ فقيه ايراني، فقيهان سنتي و متكلمان حوزه و دانشگاه با فضاي توسعه ‌يابندة سايبري در ايران امروز را واكاوي كند و بكوشد از اين رهگذر دورنمايي از آينده اين تحولات به دست آورد. مقاله ابتدا اين كار را با دقت روي برخي نمونه‌هاي واقعي تغيير در فهم فقهي-حقوقي دنبال مي‌كند. پيش فهم مقاله اين است كه حقوق-فقه ايراني در پيوندي مستمر با فناوري‌هاي ارتباطي نوين از يكسو، و درگيري مستقيم با مسائل اجتماعي روز مانند موضوعات خاص چندوجهي مانند حقوق بشر و نسبت آن با نظم حقوقي-فقهي خاص جمهوري اسلامي از سوي ديگر، قابليت تحول جدي دارد. تز اصلي نوشتار اين است كه هر چه بيشتر امكانات رسانه‌هاي آنلاين و ديجيتال در نزد حقوق‌دانان-فقيهان ايراني رشد كند، به همان اندازه امكان پديدار شدن يك تحول پارادايمي در حقوق-فقه ايراني و اصول تفسيري و استنباطي رايج بيشتر مي‌شود. در توصيف اين تحول پارادايمي مي‌توان گفت تحولي است از حقوق و فقه اسكولاستيك، حكومتي، نامقايسه‌‍‌اي و تقريبا بسته به يك فقه و اصول حقوق بشري، مقايسه‌اي، و البته باز‌تر و پلورال‌تر از وضعيت كنوني. مقاله حاضر، جا به جا، نماهايي از اين تحول را در اينترنت ايراني برجسته مي‌سازد.