عدالت به عنوان اصلي مستقل؛ پذيرش يا انكار؟

بي‌ترديد عدالت به عنوان هدف والاي علم حقوق محسوب مي شود كه تمامي آموزه هاي حقوقي در جهت دست يابي به اين هدف سامان داده مي‌شوند. اما پرسش اين است كه آيا انديشه عدالت مي تواند خود به عنوان اصلي مستقل در جهت قانون‌گذاري، نسخ، تغيير و تفسير ساير قوانين موضوعه مورد استفاده قرار گيرد؟ آنچه از بررسي كتب فقهي و حقوقي قابل استنباط به نظر مي‌رسد اين است كه در اين زمينه سه ديدگاه قابليت طرح دارد. در يك نظريه عدالت هيچ‌گاه به عنوان اصلي مستقل محسوب نشده و معيار سنجش قوانين، تطابق با وحي است. در گرايش ديگر عدالت مي تواند به عنوان اصلي مستقل براي استنباط، جرح و تعديل قوانين مورد استفاده قرار گيرد و ديدگاه سوم كه منطقي تر به نظر مي رسد، اين است كه رويكردي معتدل نسبت به عدالت بايد در پيش گرفت؛ به اين معنا كه در پاره اي موارد مي توان از عدالت به عنوان اصل و منبعي مستقل استمداد جست. در نوشتار حاضر، ضمن نقد و تحليل اين سه رويكرد و بررسي آثار حقوقي مترتب بر آن ها، در نهايت ديدگاه برگزيده خويش را ارائه مي دهيم.