مبنا شناسي مسئوليت جزايي در اسلام

آنچه از مباني مسئوليت جزايي فهميده مي‌شود اين است كه در صورت تخلف فرد و نقض كردن حقوق فردي يا اجتماعي، حتما بايد با وي برخورد شود و تحمل تبعات عمل خود را بايد برعهده بگيرد. مسئوليت كيفري به معناي التزام يا مجبور بودن شخص نسبت به تحمل تبعات جزايي رفتار خود مي‌باشد. حقوقدانان بر اين تلاش هستند مشروعيت و وضع قواعد حقوقي را بر اصولي بنا نهند كه در غالب عبارات آنان از واژه «مبنا» استفاده نموده‌اند كه مقصود آنان از اين واژه، ريشه‌ها و پايه‌هاي حقوق كيفري مي‌باشد. در خصوص مباني مسئوليت كيفري مكاتب مختلف كيفري اظهارنظر كرده‌اند. برخي مانند مكتب كلاسيك و نوكلاسيك با اندك تفاوت، مبنا را اراده و اختيار فرد دانسته‌اند. مكتب تحققي با توجه به مجبور دانستن مجرم، اساس مسئوليت را دفاع در مقابل حالت خطرناك وي دانسته و مسئوليت او را امري اجتماعي مي‌داند. در اين ميان، نظام كيفري اسلام با آزاد و مختار دانستن انسان، اساس مسئوليت فرد را مبتني بر اختيار و تمييز (ادراك) و ارتكاب عمل غير مشروع مي‌داند.