هنرايران‌باستان به مثابۀ يك پارادايم

مفهوم پارادايم در فلسفۀ علم‌شناسي «بر مفروضات كلي تئوريك و قوانين و فنون كاربرد آنها كه اعضاي جامعۀ علمي خاصي را در بر مي‌گيرند»، به تجزيه و تحليل تاريخ علم مي پردازد. آيا هنرايران‌باستان را مي‌توان به مثابۀ يك پارادايم در نظر گرفت؟ در اين گفتار نگارنده با بررسي ويژگي‌هاي مشترك هنري آثار دوره‌هاي هنري ايران‌باستان، به لحاظ فرم و محتوا، به كمك روند آنچه كه تامس كوهن، ساختار انقلابي پيشرفت يك علم از مرحلۀ پيش علم تا بحران جديد ناميد، سعي در نماياندن پارادايم حاصل دارد. در نتيجه مي‌توان چنين استنباط كرد كه هنر پيش‌ از هخامنشيان به دليل پراكندگي و عدم وجود انتظام و اهداف مشخص در مرحلۀ پيش پارادايمي بسر برده كه به‌دنبال خود پارادايم هنر هخامنشي كه پرچمدار هنر ايران‌باستان مي¬باشد، تشكيل مي‌گردد. اين پارادايم تا پايان دورۀ ساساني دوام مي‌يابد و بر اثر اعوجاجات پي‌درپي و تحولاتي كه در جهان آن دوران پديد مي‌آيد از هم فرومي‌پاشد.