جايگاه منصب ديوان بيگي در دوره صفوي

منصب ديوان‌بيگي يكي از مناصبي است كه با وجود سابقه ديرينه از دوره سلجوقيان، در دوره صفوي مخصوصا از دوره شاه عباس اول مجددا احياء مي‌شود و شخص ديوان‌بيگي به عنوان رئيس ديوان عدالت از اهميت بسيار زيادي برخوردار شد. چنان‌كه با وجود اين‌كه به لحاظ سلسله مراتب اداري ششمين وزير ديوان محسوب مي‌شد ولي در مجلس شاه بعد از مقام صدر در جايگاه سمت چپ شاه مي‌نشست مگر اين‌كه فرمانده كل قوا حضور مي‌يافت. حتي جزو امراي عظام بود و در مواردي به شوراي امرا دعوت مي‌شد. به عنوان فرمانده نظامي در اردوكشي‌ها و جنگ‌ها حضوري فعال داشت. اين پژوهش به روش توصيفي- تحليلي و با تكيه بيشتر بر سفرنامه‌هاي اروپائيان و تذكره‌الملوك و منابع تاريخي به پاسخ به اين سوال مي‌پردازد كه با وجود مقام‌هاي روحاني شرعي از جمله صدر خاصه و صدر ممالك و قاضي و شيخ الاسلام چه نيازي به وجود منصب ديوان‌بيگي با اين همه قدرت زياد قضايي بود؟ با توجه به پرداختن به جرايم كيفري و مالي مردم عادي در سراسر مملكت، مشخص مي‌شود كه ديوان‌بيگي، ديوان عدالت را در اختيار داشته است. توجه بيش از حد شاهان صفوي به اين منصب قضايي براي كاهش قدرت و مشروعيت صدور بود كه به لحاظ مذهبي حتي از شاه صفوي هم مشروعيت بيشتري داشتند.