علامه نائيني و مردمسالاري ديني در قالب نظام مشروطيت

اين نوشتار مي كوشد به اين پرسش پاسخ گويد: بين رويكرد فقهي علامه نائيني دربارۀ حكومت مطلوب در عصر غيبت و اصول مردمسالاري ديني چه ارتباطي وجود دارد؟ براي پاسخگويي به اين پرسش تلاش مي شود راهكار علامه براي رهايي از استبداد در عصر غيبت ارزيابي شود و براي رسيدن به اين هدف به تعريف نائيني از وظايف حكومت در عصر غيبت پرداخته مي شود؛ اين وظايف شامل احقاق حقوق ملت و حفظ وطن است. در ديدگاه علامه تنها حكومتي مشروطه و مقيده مي تواند به وظايف يادشده عمل كند؛ به بياني ديگر، تدبير و تأمين مصالح جامعه در عصر غيبت در گرو تشكيل حكومت مشروطه است؛ ازاين رو علامه مي كوشد براي مشروعيت بخشي به اين نوع حكومت دلايل شرعي بياورد و از اين طريق ميان اصول مردم سالاري ديني و حكومت مطلوب در عصر غيبت ارتباط برقرار كند. ارتباط يادشده همان شروطِ برپايي حكومت مشروطه و مقيده است كه در نگرش علامه عبارت است از: قانون محدودكننده و نظام نمايندگي؛ هر دوي اين شروط به تحقق مردم سالاري ديني مي انجامد.