بازتاب آرمان هاي مردم سالارانه اواخر عهد ساساني در قرون نخستين اسلامي

از اواخر سده 5 م، ديانت زرتشتي در پيوست با نظام خودكامه ساساني، جايگاه خود را نزد مردم از دست داد و كيشهاي دگرانديش نظير: مانويت و مزدكيسم در ميان اقشار فرودست رواج يافتند. در نتيجه، نهضتهاي اجتماعي فراگير توسط پيروان ماني و مزدك در ايران اتفاق افتاد و اساس امپراتوري ساساني را تضعيف نمود. از آن جا كه جنبشهاي مذكور، متكي بر شعار برابري اجتماعي و مساوات اقتصادي بودند، نخستين رگه هاي مردم سالاري با جو.هره ديني را مي توان در اين نهضت ها مشاهده كرد. به ويژه، تاثير درازمدت انديشه ها و كاركرد آنها در جنبشهاي اجتماعي دو قرن اول هجري قمري در سرزمينهاي خلافت شرقي قابل تامل و پيگيري است. پژوهش حاضر تلاش دارد تا ضمن بررسي انديشه هاي تساوي جويانه جنبشهاي طرفداران ماني و مزدك در ايران عهد ساساني، به اصول برجسته اين افكار و خاصه آرمان هاي مردم سالارانه آنها ، در ارتباط با پويش براي مساوات و برابري بپردازد و تاثير اين جنبش فكري را در تحركات بقاياي مزدكيان و مانويان يا دگرانديشانموسوم به زنادقه در جهان اسلام به بحث بكشاند. تحركاتي كه دامنه جغرافياي آن در تاريخ آسياي مركزي و غربي دوران اسلامي قابل مشاهده است و مي تواند با پاره اي از آراي فرق مسلمان در زمينه مردم سالاري و ضرورت برپائي نظام هاي مردم نهاد و آرماني منطبق بوده باشد.