رابطۀ دين و امر سياسي در انديشۀ خواجه نظام‌الملك طوسي

خواجه نظام‌الملك كه شريعتمداري در خدمت پادشاهان سلجوقي، مرتبط با دستگاه خلافت و پيرو مذهب شافعي و كلام اشعري بود، در كتاب سيرالملوك به انديشۀ ايرانشهري بازگشته و با بهره‌گيري از عناصر ايراني، ازجمله فرّه ايزدي، شاهي آرماني و عدالت به دنبال برقراري ارتباط بين اين مفاهيم با عنصر اسلامي و نشان‌دادن رابطۀ توأمان دين و سياست بود. وي با نگارش سيرالملوك توانست بنياد نظري سلطنت در دورۀ اسلامي را شكل دهد و انديشۀ ايران‌شهري را در قالب اندرزنامه‌نويسي نهادينه كند. نوشتار حاضر به‌دنبال فهم كيفيت احياي سنت ايران‌شهري و نحوۀ ارتباط آن با سنت اسلامي در انديشۀ سياسي خواجه نظام‌الملك است. نگارندگان اين پژوهش درصدد آن هستند تا با استفاده از چارچوب نظري مطالعاتي الهيات سياسي به شناخت نسبت مفاهيم ايران‌شهري انديشۀ وي با مفاهيم اسلامي بپردازند و به اين سؤال پاسخ دهند كه از منظر خواجه نظام‌الملك چه ارتباطي بين دين و امر سياسي وجود دارد؟ يافته‌هاي اين پژوهش نشان مي‌دهد كه در قالب الهيات سياسي دئيستي و بر اساس التزام خواجه به انديشۀ ايران‌شهري، اطاعت از پادشاهان به‌عنوان مجريان سياست و نمايندگان خداوند در روي زمين تا جايي ضروري است كه در مسير راستي و درستي بوده و از راه حق تخطي نكنند و بنابراين بين دين و سياست رابطۀ مستقيم وجود دارد