نخبه‌سالاري در نظر و عملِ خواجه نظام‌الملك طوسي

خواجه نظام‌الملك طوسي به‌عنوان نگارندۀ سياست‌نامه كه شهره‌ترين اثر در نوع خودش است، و به‌عنوان يكي از برجسته‌ترين وزيران ايران دورۀ اسلامي در عرصۀ عمل، همواره به‌عنوان الگويي از وزارت و ديوان‌سالاري موردتوجه بوده است. يكي از چشم‌گيرترين تدبيرهاي خواجه در سياست‌ورزي و تأكيدهاي وي در متن سياست‌نامه، نخبه‌سالاري او است. وي كه به نيكي بر جايگاه خودش به‌عنوان سرحلقۀ طبقۀ اهل قلم آگاهي داشت، مي‌دانست حفظ اين جايگاه منوط به حفظ و پرورش و گسترش اين طبقه است، از اين‌رو در سياست‌نامه بارها به طرق مختلف بر لزوم مشاور و نديمِ باتدبير و نيك‌روش براي شاه سخن رانده است. در عمل نيز با تأسيس مدارس نظاميه كوشيد تا طبقه‌اي از اين نخبگان «نيك‌روش» پرورش دهد. نخبه‌سالاري خواجه همچنين در گزينش‌هاي سياسي وي به چشم مي‌خورد. در اين پژوهش نخست به‌عنوان درآمدي بر بحث اصلي به شرح مختصري از تئوري‌هاي نخبه‌سالاري، و پيشينۀ فكري و سياسي اين مسئله در تاريخ ايران مي‌پردازيم، و سپس مي‌كوشيم نخبه‌سالاري خواجه را در نظر وي (مبتني بر خوانش متن سياست‌نامه) و عمل وي (با بررسي عملكرد سياسي او) مورد مداقه قرار دهيم.