ريخت‌شناسي قصه‌ي عاميانه‌ي «كره‌ي دريايي» بر اساس نظريه‌ي پراپ

تحليل قصه‎ها بر اساس نظريه‎هاي ادبي مي‎تواند موجب رسيدن به فهم تازه‎اي از آن‎ها شود و لايه‎هاي معنايي نهفته در داستان را براي خواننده باز كند و همچنين ارتباط ميان عناصر داستان را براي وي آشكار سازد و موجب درك بهتر و لذت بيشتر از متن شود. در اين پژوهش يكي از داستان‎هاي عاميانه‎ي ايراني به نام «كرّه دريايي» بر اساس الگوي ريخت‌شناسي ولادمير پراپ بررسي شده‌است. اگرچه در موارد زيادي ساختار اين قصه را مي‌توان با نظريه پراپ منطبق دانست، در موارد چندي اين انطباق ديده‌نمي‌شود. پراپ معتقد است كه كاركردهاي قصه در پي هم مي‎آيند و جايگاهشان در قصه ثابت است؛ در حالي كه جايگاه كاركردهاي اين قصه منطبق با نظريه‏ي پراپ نيست و جابه‎جايي‎هايي در آن‎ها ديده مي‎شود. در حوزه‏ي عمل‎كرد شخصيت‎ها نيز عدم انطباق‌هايي با نظريه پراپ ديده مي‎شود. بر اساس بررسي صورت گرفته شايد بتوان به اين نتيجه رسيد كه اگرچه نظريه‎ي پراپ تا حدود بسياري در تحليل ساختاري قصه‎هاي عاميانه‎ي ايراني كارايي دارد، ارائه‎ي نظريه‎اي بومي براي انطباق با قصه‎هاي عاميانه‎ي ايراني امري ضروري است كه اميد است با همت پژوهشگران ادب فارسي شكل گيرد.