تحليل و بررسي اصطلاحات عرفاني «مرغ» و «سيمرغ» در غزليات سنايي

سنايي غزنوي از شاعران بزرگ زبان و ادب فارسي‌ست كه جريان‌هاي نويني در شعر فارسي با شيوه‌هايي كه او ايجاد كرد، روي كار آمد. سرايش شعر با مضمون عرفاني -خصوصاً غزل عرفاني- با او به رسميت رسيد و وي سبب‌ساز پيروي خيل عظيمي از شعراي معاصر و پس از خود از اين مكتب شد. طبق عقيدۀ عام، مسلك عرفان و تصوف، ورود هر كسي به جرگۀ خويش را روا نمي‌دانست؛ ازاين‌رو رويكرد اين جبهۀ رفتاري در شعر فارسي با زبان رمز همراه شد تا تنها محرمان اسرار از آنچه مي‌گويند، آگاه شوند. اين زبان رمزي داراي واژگاني ملموس است كه معنايي ژرف را در پس ظاهر خود دربردارند. واژگان مرغ و سيمرغ نيز از همين دست كلمات رمزي هستند كه در تعريف عرفا و حكما داراي معاني گوناگوني هستند كه شايع‌ترين آن‌ها براي اصطلاح مرغ: روح و جان است و براي اصطلاح سيمرغ: انسان كامل، خداوند و مقام بقاءالله است. با بررسي اين اصطلاحات در ميان غزليات سنايي – كه غزل همواره در جايگاه قالبي براي بيان عواطف و احساسات، خصوصاً حالات روحاني و عرفاني‌ست- دريافتيم كه واژۀ مرغ در غزليات سنايي، در معاني و مفاهيم: روح و جان، تمايلات و مظاهر دنيوي، عشق و سالك راه حق پنداشته شده و همچنين اصطلاح سيمرغ، در مفاهيم و مضامين: عشق و مقام بقاءالله به كار رفته است.