گوهرهايي از حماسه حسيني در گنجينه ادبيّات فارسي

خاكم به سر، بريده شد از تن سر حسين شد افسر سنان، سر مهر افسر حسين خنجر چه سان ز روي پيمبر نكرد شرم؟ چون بود بوسه گاه نبي، حنجر حسين (اشراق آصفي) شاعران با اشعار جان‌سوز و نويسندگان با ثبت آثار و وقايع تاريخ در عصر خود، به‌ويژه در دوره‌هاي خفقان و اختناق، در زنده نگاه‌داشتن نهضت عاشورا نقش ارزنده‌اي ايفا و شور و غوغايي وصف‌ناشدني، در دل‌ها خلق نمودند، اين گروه چون نقّاشان كه تصاوير عيني خلق مي‌كنند، صور خيال بي‌بديل ذهني در فكر و دل‌ها نقش‌بندي كردند. و يك نكته مهم در اشعار و نويسندگان عاشورايي، اين است كه بامطالعه آثار برخي از اين بزرگان، پي مي‌بريم كه در علوم مختلف چون قرآن، حديث، ادبيّات، رياضيات، موسيقي، حتّي نجوم و... متبحّر و سرآمد بودند، يعني بدون اغراق بايد گفت علّامه‌ي زمانه‌ي خويش بوده و در اگر در خدمت حاكمان ظلم مي‌رفتند در رفاه مطلق به سر مي‌بردند، ولي عشق حسيني را ره‌توشه آخرت و سرلوحه خويش قراردادند و باز بدون اغراق بايد گفت كه ارزش آثاري را كه خلق شدند بخواهيم عاميانه بسنجيم، اگر يك كفه‌ي ترازو را از طلاي ناب پركنيم و كفه‌ي ديگر، آثار شاعران و نويسندگان عاشورايي قرار دهيم، طلا با تمام ارزش و وزن خود چون پر كاهي، رنگ‌باخته و به باد فنا خواهد رفت. با مدد از متون و اشعار، مراسمات و هنرهاي ديگري از قبيل تعزيه‌خواني، پرده‌خواني، نقاشي‌هاي قهوه‌خانه‌اي يا خيالي نگاري و... به وجود آمدند و فلسفه‌ي قيام حسيني را نسل به نسل به آيندگان انتقال دادند.