تأملاتي در سير تأسيس و انحلال مجلس احرار اسلامي در شبه قاره هند

Reflections on the establishment and dissolution of the majlis-Ahrar-Islami Assembly in the Indian subcontinent

مجلس احرار اسلامي در سال 1929 م در پنجاب تأسيس گرديد. استراتژي مجلس احرار سازمان‌دهي توده‌هاي مسلمان براي ابراز واكنش نسبت به مسائل مهم كشور بود و هر حركت و جرياني كه بر آينده هند و مسلمانان آن تأثير مي‌نهاد موردتوجه مجلس احرار قرار داشت. پژوهش حاضر به اين پرسش اصلي مي‌پردازد كه تحولات مجلس احرار اسلامي مابين سال‌هاي 1929-1953 م در پنجاب چگونه بود؟ مدعاي مطرح‌شده بدين قرار است كه احرار با ارائه ايده‌هاي مساوات طلبانه توانست توده زيادي از مسلمانان و به‌طور ويژه طبقه متوسط را به خود جذب كند. اين پژوهش به روش توصيفي-تحليلي و با استفاده از منابع كتابخانه‌اي صورت گرفته است. نتايج به‌دست‌آمده با تكيه‌بر منابع متقدم حاكي از آن است كه رهبران احرار به دليل رونق تفكر سوسياليستي در اين بازه زماني، رويكرد خود نسبت به مسائل جامعه را تركيبي از اصول اسلامي و سوسياليسم قراردادند و براي رفاه اجتماعي، سياسي، مذهبي و اقتصادي مسلمانان تلاش نمودند اما پس از استقلال پاكستان، تعدادي از علماي احرار در برابر گسترش روزافزون نفوذ قادياني ها در ساختار سياسي و اداري جنبش هايي را در پنجاب راه اندازي نمودند كه اين امر با واكنش سريع حكومت مواجه و موجب فروپاشي احرار شد.