تحليلي برطرح خاورميانه بزرگ

An analysis of the Greater Middle East project

خاورميانه در سال هاي اخير به خصوص از سال 2011 به بعد تبديل به منطقه اي شده است كه متأثر از شرايط داخلي، منطقه اي و بين المللي با وضعيت هرج‌ومرج گونه اي مواجه است كه مي توان آن را نمونه اي از وضعيت آنارشيك حاكم بر منطقه دانست. طرح خاورميانه بزرگ از اواخر سال 2002 و پس از حمله آمريكا به افغانستان و در آستانه حمله به عراق در اوايل سال 2003 در قالب رويكردي جديد در سياست خارجي آمريكا در قرن 21 عنوان شد. اين طرح مدعي بسط و نشر دموكراسي و آزادي به خاورميانه و شمال آفريقا مي باشد. طرح خاورميانه بزرگ را مي توان به دو بخش عمده سياسي و اقتصادي تقسيم كرد؛ايجاد هم سويي اقتصادي در بعد جهاني و در راستاي نظم اقتصادي ليبرال يكي از اهداف اصلي اين طرح است؛ بر اساس طرح خاورميانه بزرگ، آمريكا مي خواست جوامع منطقه خاورميانه بزرگ را دموكراتيزه كند، زيرا بر اين باور بود كه سرخوردگي مردم اين منطقه از دولت هاي خود، ثبات و امنيت جهان غرب به ويژه آمريكا را تهديد مي-كند.طرح خاورميانه بزرگ به دنبال استقرار آمريكا از طريق جنگ مستقيم و نيابتي اين دولت با دولت هاي طالبان و عراق آغاز گرديد. درواقع، ايالات‌متحده كه فاتح بلامنازع اين جنگ بود كوشيد تا از طريق سلطه نظامي خود كه به بهانه مبارزه با تروريسم شكل‌گرفته بود، ايده راهبردي خود را نيز محقق سازد. درواقع، آغازگر اين نقشه جديد راهبردي جنگ مستقيم آمريكا با عراق و طالبان بود. ايده خاورميانه بزرگ به زودي با چالش‌هاي جديد مواجه گرديد. مخالفت دولت هاي محافظه كار منطقه، چالش‌‌هايي كه جمهوري اسلامي ايران و دولت‌هاي متحد با او در اين خصوص نشان دادند و همچنين مخالفت‌هاي اعلامي و راهبردي روسيه كه روز به روز در حال قدرت افزايي بود و سلطه ايالات‌متحده را به چالش مي‌كشيد. همچنين ظهور بهار عربي به همراه جريان بيداري اسلامي و پيدايش گروه‌هاي جديد تكفيري از دلايل مهم ناكامي اين طرح بوده‌اند.