خانواده اولين و مهم‌ترين نهاد در تحقق الگوي اسلامي ايراني پيشرفت

الگوي اسلامي ايراني پيشرفت معرف سير تحولات همه جانبه ايران شامل مباني، آرمان‌ها، رسالت، افق و تدابير است، كه با تحقّق آن، كشور راه پيشرفت را خواهد پيمود و طليعه‌ي مبارك تمدّن نوين اسلامي در زيست‌بوم ايران رخ خواهد نمود. مطابق مباني جامعه‌شناختي سند الگو، شكوفايي استعدادهاي آدمي در گرو مشاركت جمعي در بستر جامعه است. جامعه از طريق انتقال فرهنگ، شكل‌دهي هويت و تعليم و تربيت به بينش، گرايش، منش، توانش و كنش ارادي انسان‌ها جهت داده و موجب تحول بنيادين در جامعه مي‌شود. اين در حالي است كه خانواده مهم‌ترين نهاد تشكيل‌دهنده جامعه است و در اين فرايند، نقشي بي‌همتا دارد. خانواده مركز رشد و تربيت بينش، گرايش، منش، توانش و كنش؛ و محور شكل‌گيري هويت، اراده، عمل، تقوي، ، صبر، استقامت و مبارزه با ظلم، فساد است. به اين معنا، خانواده نقش بنيادين در تربيت نيروي انساني تمدن‌ساز دارد. خانواده اولين، امن‌ترين و تأثيرگذارترين محيط رشد بشري است. از لحظه تولد تا لحظه مرگ خانواده تأثير دائمي دارد. آدمي در خانواده زبان، الگوهاي رفتاري، هنجارهاي اجتماعي، فرهنگ و تمدن را مي‌آموزد و تمرين مي‌كند. خانواده تمامي زيرساخت‌هاي لازم براي شكل‌گيري شخصيت و شكوفايي استعدادها و ظهور انسان‌هاي تحول‌آفرين و تمدن‌ساز را فراهم مي‌آورد. نهادي پايدار و جهان‌شمول است و در همه مكان‌ها و همه زمان‌ها وجود دارد. از آنجايي كه خانواده يكي از اساسي‌ترين ركن تمدن‌سازي در جامعه است. تمامي الزامات الگوي اسلامي ايراني پيشرفت بايد از خانواده شروع شود. تا خانواده بتواند از طريق تربيت انسان‌ها، اصلي‌ترين وظيفه خود را در شكوفايي و پيشرفت جامعه به‌ خوبي انجام دهد. بر همين اساس است كه در مقدمه و اصل10 قانون اساسي تكاليف حكومت در برابر خانواده تعيين شده است. مطابق آن خانواده واحد بنيادين جامعه و كانون اصلي رشد و تعالي انسان است و توافق عقيدتي و آرماني در تشكيل خانواده كه زمينه‌ساز اصلي حركت تكاملي و رشد يابنده انسان است، اصل اساسي بوده و فراهم كردن امكانات جهت نيل به اين مقصود از وظايف حكومت اسلامي است‌. و نيز از آنجا كه خانواده واحد بنيادي جامعه اسلامي است‌، همه ‌قوانين و مقررات و برنامه‌ريزي‌هاي مربوط بايد در جهت آسان كردن‌ تشكيل خانواده‌، پاسداري از قداست آن و استواري روابط خانوادگي ‌بر پايه حقوق و اخلاق اسلامي باشد . از جمله تدابيري از الگوي اسلامي ايراني پيشرفت كه بنيان‌هاي اصلي آن در خانواده پايه‌ريزي مي‌شود عبارت‌اند از: 1- تبيين و ترويج اسلام ناب محمدي (ص)؛ 2- گسترش فرهنگ قرآنيِ و معرفت و مودت و ولايت پيـامبر و اهل بيت (ع)؛ 3- آموزه‌هاي اخلاق اسلامي و هنجارهاي اجتماعي؛ 4- درك نقش محوري «مسجد» در رشد معنوي و فرهنگـي؛ 5- شكل‌گيري سبك زندگي اسلامي ايراني؛ 5- استوارسازي بنيان خانواده با آسان‌سازي ازدواج پايدار و فرزندآوري؛ 6- احياي زبان و ادبيات فارسي؛ 7- احيا و گسترش الگوها و نمادهاي اسلامي- ايراني در پوشش؛ 8- تقويت، حمايت و غني‌سازي محتواي نظام تعليم و تربيت در تربيـت انسان‌هاي مؤمن، توانمند، خلاق، مسئوليت‌پذير و داراي روحيه مشاركت جمعي؛ 13- ارج نهادن به دانش‌ها و مهارت‌هاي حرفه‌اي بومي؛ 19- بهره‌مندي از فرصت‌هاي فضاي مجازي سالم، مفيد و ايمن بر پايه ارزش‌ها، فرهنگ و هويت اسلامي ايراني؛ 23- توسعه وقـف، قرض‌الحسنه در حمايت از محرومان و نيازمندان؛ 34- بسترسازي براي پراكندگي متعادل جمعيت؛ 36- ارتقاي سلامت فرد و خانواده و جامعه و گسترش سواد و فرهنگ سـلامت، پيشگيري و مهار عوامل تهديدكننده؛ 40- رشد سلامت معنوي اسلامي؛ 42- بالندگي جايگاه و شأن و حقوق زنان و فراهم ساختن فرصت‌هاي عادلانه و حمايت از نقش مقدس مادري؛ 43- پيشگيري از آسيب‌ها و جرائم و افـزايش آگـاهي و تعهـد و اخلـاق اجتمـاعي و تقـوا و پاك‌دامني عمـومي؛ 45- حفظ و تقويت مردم‌سالاري ديني بر پايه ولايت‌فقيه و گسـترش مشـاركت مـردم؛ 46- گسترش تشكل‌هاي مردمي با هدف افزايش سرمايه اجتماعي؛ 47- گسترش آزادانديشي؛ 48- پذيرش مسئوليت بر پايه شايستگي و پايبندي به هنجارهـاي اسـلامي بـا محوريـت روحيـه جهادي، ساده زيستي، عدالت، صداقت، درستكاري و فـداكاري؛ 55- پيشگيري از تهديد بر ضد جمهوري اسلامي ايـران، تـأمين امنيـت و دفـاع همه جانبـه و مردم محور و گسـترش بسـيج مردمـي (مركز الگوي اسلامي ايراني پيشرفت، 1400). تمامي تدابير 21گانه فوق در خانواده شكل گرفته و نسخه‌پيچي مي‌شوند. نمي‌توان انتظار داشت كه اين تدابير برقرار شود، بدون آنكه به خانواده توجه داشته باشيم. خانواده‌اي مي‌تواند تحقق تدابير مزبور را تسهيل سازد كه حمايت‌هاي لازم از آن صورت گرفته باشد. از يك سوي خانواده تحت تأثير وضعيت، تغييرات، قوانين و نظام‌هاي جامعه است؛ از سويي ديگر تحولات اجتماعي ممكن است براي خانواده آسيب‌زا باشد. همچنين لازم است جامعه خدماتي را براي خانواده‌هاي آسيب‌ديده فراهم سازد. بر اين اساس لازم است نظامي پويا براي حمايت از خانواده فراهم شود. در اين زمينه سه نظام حمايتي اجتماعي، حاكميتي و تخصصي براي تشكيل و استحكام خانواده‌ها لازم است. 1- حمايت اجتماعي: حمايت اجتماعي اشاره به دسترس قرار داشتن مجموعه‌اي از منابع و روابط دارد. حمايت اجتماعي موجب مي‌شود زوجين احساس مراقبت، دوست داشته شدن، عزت‌نفس و ارزشمندي كنند؛ زوجين را قادر مي‌سازد تا توانمندي‌هاي خويش را شناسايي و به‌كارگيرند؛ آنها را براي مقابله با مشكلات آماده مي‌كند، باعث تقويت رفتارهاي سازگارانه مي‌شود؛ استرس‌ها را كاهش مي‌دهد؛ احساس امنيت و اطمينان فراهم مي‌كند و در شرايط دشوار و بحراني مانع از آشفتگي مي‌شود. حمايت اجتماعي شامل: ارزش دادن به تأهل، تشويق افراد به ازدواج، كمك به تأمين منابع عروسي، مسكن و وسايل منزل، پيشنهاد گزينه‌هايي براي ازدواج، ارائه مشورت، رضايت خانواده براي ازدواج. 2- حمايت حاكميتي: در قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران تكاليف حكومت در برابر خانواده تعيين شده است. بر اين اساس لازم است نظامي پويا براي حمايت از خانواده در سطح حاكميتي جامعه فراهم شود. وظيفه حكومت است كه زمينه‌هاي لازم مانند اشتغال و مسكن را براي ازدواج فراهم سازد، به آماده‌سازي جوانان براي ازدواج كمك كند، از تشكيل خانواده حمايت كند، به پايداري خانواده‌ها كمك كند. وظايف حكومت در برابر خانواده شامل: برقراري نظام خانواده‌محوري (ايجاد گفتمان مشترك، محوريت خانواده و قوانين و برنامه‌هاي حمايت از خانواده)، ايجاد دانش خانواده (نظريه‌پردازي در خانواده، پايش، رصد، آينده‌نگاري تحولات خانواده و آسيب‌شناسي و توسعه نقشه راه خانواده) و ارائه خدمات تخصصي به خانواده‌هاي نيازمند (استاندارد بودن خدمات، تربيت متخصص خانواده و خدمات تخصصي منصفانه و عادلانه) است. 3- حمايت تخصصي: خانواده‌ها براي آمادگي و برنامه‌ريزي براي ازدواج، پيشگيري و حل مشكلات، كاهش تعارضات، افزايش سازگاري و گذر از شرايط بحراني نياز به خدمات تخصصي دارند. مهم اين است كه خدمات استاندارد باشد، توسط افراد متخصص به صورت منصفانه ارائه شود، مبتني بر نياز مراجعان و فرهنگ جامعه باشد، منطبق با نظريه بومي باشد. خدمات تخصصي خانواده‌ها در تمامي سطوح آموزش، پيشگيري و درمان، براي عموم مردم به طور عادلانه قابل دسترسي باشد (احمدي، 1398).