جايگاه زيباشناختي خط نگاره درفلزكاري آبريز بلاكاز متعلق به موصل

هنر فلزكاري شهر موصل، يكي از مهم‌ترين مكاتب فلزكاري در دوره اسلامي در زمان مهم‌ترين حكمران، بدرالدين لؤلؤ بود. از انواع توليدات مشهور موصل مي‌توان به آبريز بلاكاز ساخت اين مكتب اشاره كرد. وجود انواع نقوش تزييني با مضامين گوناگون ازجمله ويژگي‌هاي آبريز بلاكاز است، كه در اين ميان هنر خط نگاره (خوشنويسي اسلامي) از لحاظ محتوايي و زيبايي‌شناسي بصري بسيار قابل‌تأمل و تفكر هست. هدف از اين پژوهش شناسايي جايگاه عناصر زيباشناختي خط‌نگاره و معرفي انواع خط‌نگاره مزين بر روي بدنه آبريز بلاكاز است. اين پژوهش در پي پاسخ به اين پرسش‌هاست: 1-نوع خط نگاره به كار رفته بر بدنه ظرف بلاكاز با در نظر گرفتن فرم خط چگونه است؟2- ارتباط بين خط‌نگاره‌ها در ظرف بلاكاز از لحاظ فرم و تركيب بندي زيبايي شناختي با نقوش تزييني در كتيبه ها چگونه است؟ اين پژوهش كه به شيوه توصيفي-تحليلي انجام شده است. در اين پژوهش مبناي دسته‌بندي خط‌نگاره‌ها، نوع خط، ساختار طراحي حروف و شيوه‌هاي تزييني به ‎كار رفته در اثر فلزكاري بوده است. بدنه آبريز بلاكاز در 7 خط نگاره با خطوط كوفي، نسخ و ثلث در كادر مستطيل شكل طراحي و تقسيم‌بندي شده است. از ويژگي‌هاي ظاهري اين خط نگاره‌ها، تركيب خط و تصوير در كنار ساير نقوش گياهي از شيوه‌هاي تزيين فلزكاري اين دوران است. تلفيق خط ثلث با نقوش انساني و جانوري در ايجاد هماهنگي و حركت بصري تأثيرگذار بوده است. هم‌پوشاني بين خط كوفي و نسخ با نقوش هندسي و گياهي نوعي وحدت در خط‌نگاره ايجاد كرده است.

The art of metalworking in the city of Mosul was one of the most important schools of metalworking in the Islamic period during the time of the most important ruler, Badr al Din Lulu. Among the types of famous products in Mosul, we can mention the culvert made by this school. The existence of various decorative motifs with various themes is one of the characteristics of Abriz Blakaz among which the art of calligraphy (Islamic calligraphy) is very interesting in terms of content and visual aesthetics. The purpose of this research is to identify the location of the aesthetic element of calligraphy and to introduce the types of decorative calligraphy on the body of the Blakaz aqueduct. This research seeks to answer these questions: 1- What is the type of line drawing used on the body of the Blakaz container considering the line form? 2- The relationship between the line drawing in the Blakaz container in term of form and aesthetic composition with How are the decorative motifs in the inscriptions? This research was done in a descriptive- analytical way. In this research, the basis for the classification of calligraphs was the type of line, the structure of letter design, and the decorative methods used in metalwork. The body of Blakaz aqueduct is designed and divided in to 7 lines with lines of Kufi, Naskh and Tholt in a rectangular frame. One of the appearance features of these calligraphies is the combination of line and image along with other plant motifs from the methods of metalwork decoration of this era. Combining the triangle line with human and animal motifs has been effective in creating harmony and visual movement. The overlap between Kufi and Naskh script with geometric and plant patterns has created a kind of unity in calligraphy