«آيروني» و «گروتسك» يا «طنز سياه» در شعر «قصه شهرسنگستان»

يكي ازمشخصّاتِ ادبيات مدرن، بي‌ترديد گروتسك است. «گروتسك» گونه اي هنجارگريزي و تحريف ساختمند و هدفمند است و هرچيز تحريف شده ، غيرعادي و غريب و زشت را شامل مي شود كه از بستر معمول روايت انحراف يافته باشد . بارزترين ويژگي هايي كه يك اثر را گروتسك مي سازد،عبارت است از: ناهماهنگي، افراط و اغراق، نابهنجاري و خنده آوري و ترسناكي. گروتسك از اين نظر كه نوعي تمسخر فيلسوفانة ناهنجاري است كاركردي شبيه به طنز دارد . وجه مشخصّه‌ي گروتسك در ادبيات، بيگانه‌ يا وارونه‌سازي است كه از طريق آن توسط اغراق از يك سو و خنده‌دار بودن از سوي ديگر جوهرش عيان مي‌شود. «قصه شهر سنگستان» از مجموعه « از اين اوستا» چهارمين مجموعه شعر مهدي اخوان ثالث است . در اين شعر- قصه ، راوي به شيوه « هم گفتماني» و با زباني نمادين و اسطوره اي مباحث سياسي اجتماعي زمان خود را بازگو مي نمايد. يكي از شگردهاي ادبي و بلاغي اخوان استفاده از آيروني وزبان طنز يا به بياني درست تر «طنز سياه» در بازگويي واقعيت هاي اجتماعي و رويدادهاي سياسي در اين منظومه حماسي است .در اين شعر، زبان، محملي براي خلق لحظه هاي گروتسكي مي شود. زبان اخوان ابتدا فاش و عريان سپس نمادگرا و اسطوره اي و طنزآلود مي گردد خود را به ناداني زدن كبوتران ، عقب نشيني شهريار شهر سنگستان از مواضع خود ، ريشخندهاي كلامي و بلاغي و نيز دراماتيك و تراز يك كبوتران، ريشخند موقعيت قهرمان داستان آنگاه كه پاياني برخلاف تصور وي رقم مي خورد و...نمونه هايي از جلوه هاي آيرونيك و گروتسك در اين شعر است. در اين مقاله پس از درآمدي بر مفهوم لغوي «آيروني» و انواع آن و«گروتسك» و ويژگي هاي آن ، به واكاوي نمود سبك «گروتسك» و جلوه هاي « آيروني» در شعر «قصه شهرسنگستان» از اخوان ثالث پرداخته مي شود .