گفتمان اجتماعي قدرت در انديشه معرفتي عطار

عطار نيشابوري، شاعر و عارف نامي، در روزگاري آشفته و نابسامان به لحاظ اجتماعي و سياسي زندگي مي‌كرده و از آن تأثير پذيرفته و در آثار خود اوضاع اجتماعي و سياسي آن زمان را به نوعي به تصوير كشيده است. بنابراين با مطالعة آثار اين شاعر نه تنها مي‌توان به ديدگاه‌هاي انتقادي ـ اجتماعي و انگيزه، و قصد او از نگارش اين تحليل‌ها پي برد، بلكه ميزان حساسيت وي نسبت به مسائل اجتماعي را درك كرد. زيرا او با استفاده از شخصيت‌هاي تاريخي يا اسطوره‌اي در قالب حكايت و تمثيل‌‌هاي سياسي و اجتماعي انگيزة كتمان معني و گرايش به تمثيل رمزي، ترس از حاكم ستمگر و قدرت سياسي حاكم بر جامعه را به تصوير كشيده است. يكي از نقدهاي تمثيلي تند و بي پرواي او دربارة حكام و پادشاهان (اسطوره‌اي و تاريخي) و نحوة حكمراني‌ آنها است كه به نظر مي‌رسد در شخصيت بعضي از آنها دخل و تصرفاتي انجام داده و آنان را به شيوه‌اي كه مد نظرش بوده، مطرح كرده است. پادشاهان و حوادث مربوط به آنها در مثنوي‌هاي عطار از تعدد و تنوع بسياري برخور‌دارند و به نظر مي‌‌رسد پادشاهان تاريخي در مثنوي‌هاي او حضور پررنگ‌تري دارند. هدف پژوهش حاضر آن است كه با بررسي چهرة پادشاهان در مثنوي‌هاي عطار دريابد مهم‌ترين ديدگاه‌هاي انتقادي اين شاعر نامي در عرصه سياسي و اجتماعي چيست؟ رابطۀ اين عنصر اجتماعي بازتاب‌يافته در مثنوي‌هاي وي با شرايط اجتماعي زمانۀ او چيست؟ شخصيت پادشاهان در مثنوي‌هاي او تا چه اندازه به چهرة تاريخي‌ آنها شباهت دارند و شناخت اين شخصيت‌ها تا چه اندازه مي‌تواند مخاطب را از شيوة كار عطار آگاه كند؟