بررسي اثر تغذيه با مكمل‌هاي سلنيوم و يٌد بر توليد و تركيب شير بزهاي شيري مورسيا

مقدمه: شير به دليل نقش موثري كه در تغذيه و سلامت انسان دارد حائز اهميت مي‌باشد. توليد شير در بزها تحت تاثير عوامل مختلفي از جمله نژاد بز، مرحله شيردهي، شرايط تغذيه‌اي، شرايط محيطي و نوع خوراك مصرفي قرار مي‌گيرد. پژوهش‌ها در اين زمينه حاكي از آن است كه افزودن سلنيوم و يد به جيره بزهاي شيري سبب بهبود توليد شير مي‌شود. هدف از تحقيق حاضر بررسي اثر تغذيه با مكمل‌هاي سلنيوم و يد بر توليد شير بزهاي شيري بود. مواد و روش ها: تعداد 15 رأس بز شيري مورسيا با ميانگين وزن اوليه 40 كيلوگرم در ماه سوم شيردهي انتخاب شدند. اين پژوهش در قالب يك طرح كاملا تصادفي با سه تيمار و 5 تكرار به مدت شش هفته، شامل دو هفته سازگاري و چهار هفته جمع آوري داده، انجام شد. تيمارهاي آزمايشي شامل 1) شاهد (جيره فاقد مكمل سلنيوم و يُد)، 2) جيره حاوي يك ميلي‌گرم يٌد و 5/0 ميلي‌گرم سلنيوم در هر كيلوگرم خوراك (سلنيوم-يد-1) و 3) جيره حاوي 2 ميلي گرم يُد و يك ميلي گرم سلنيوم (سلنيوم-يد-2) بودند. مكمل سلنيوم از نوع آلي سلنيوم-متيونين و مكمل يُد به شكل يديد پتاسيم بود. براي سنجش توليد شير، هفته آخر (به صورت روزانه) مقدار شير توليدي هر رأس بز با دستگاه شيردوش و ظرف شيشه‌اي مدرج مخصوص در دو نوبت صبح و عصر اندازه‌گيري شد. تركيب شير با دستگاه آناليز شير اندازه گيري شد. تجزيه و تحليل آماري داده‌هاي بدست آمده از اين پژوهش با كمك نرم افزار SAS و رويه مدل هاي آميخته انجام شد و از آزمون حداقل تفاوت معني دار (LSD) براي مقايسات ميانگين ها استفاده شد. نتايج و بحث: طبق يافته‌هاي پژوهش حاضر توليد شير در تيمار شاهد، 2140، تيمار يك ميلي گرم يٌد و 5/0 ميلي گرم سلنيوم، 2240 و تيمار 2 ميلي گرم يٌد و يك ميلي گرم سلنيوم 2430 گرم در روز بود. نتايج نشان داد بزهاي تغذيه شده با جيره حاوي 2 ميلي گرم يد و 1 ميلي گرم سلنيوم توليد شير بيشتري نسبت به دام هاي گروه شاهد ( فاقد مكمل سلنيوم و يُد) داشتند (05/0 P). تركيب شير (به ترتيب درصد چربي، پروتئين، لاكتوز و مواد جامد غيرچربي) در گروه هاي شاهد 63/4، 17/3، 27/4 و 40/8، گروه سلنيوم-يد-1، 55/4، 20/3، 14/4 و 3/8 و گروه سلنيوم-يد-2، 24/4، 21/3، 22/4 و 43/8 بود. با وجود اين، مكمل هاي سلنيوم و يُد تاثيري بر درصد چربي، پروتئين، لاكتوز و مواد جامد غيرچربي شير نداشتند. اثرات مثبت سلنيوم و يُد بر توليد شير احتمالا از طريق اثر بر ساخت شكل فعال هورمون هاي تيروئيدي و بهبود متابوليسم صورت گرفته است. همچنين نقش سلنيوم در سيستم آنتي اكسيداني نيز براي كاهش شرايط تنش زا و بهبود توليد اثبات شده است. نتيجه گيري كلي: با توجه به يافته هاي پژوهش حاضر، مي‌توان نتيجه‌گيري كرد كه استفاده از مكمل سلنيوم و يد به مقدار 1 ميلي‌گرم سلنيوم و 2 ميلي‌گرم يد در كيلوگرم ماده خشك جيره، توليد شير بزهاي شيري را افزايش مي‌دهد.